Verpleeghuizen worstelen met toilet-dilemma

Plastijden

Verpleeghuis Grootenhoek legt geen ‘plascontracten’ op, bezweert een woordvoerder. Maar toiletbezoek plannen bij demente ouderen is lastig.

Foto ANP / Bart Maat

Sommige demente bewoners van een verpleeghuis hebben vaak de aandrang om te plassen. Maar een zorgverlener heeft geen tijd om telkens met een cliënt mee naar het toilet te gaan. En een incontinentieluier vinden familieleden van de bewoner niet altijd prettig, of zelfs mensonterend. Hoe lost een verpleeghuis dit dilemma op?

Deze week kwam verpleeghuis Grootenhoek in Hellevoetsluis in opspraak wegens een vermeend ‘plascontract’. Een vrouw zou drie keer per dag op gezette tijden naar het toilet mogen, vertelde haar familie tegen RTV Rijnmond. De Kamer was verontwaardigd. Staatssecretaris Martin van Rijn (Volksgezondheid, PvdA) eiste dat bewoners geen beperking krijgen opgelegd op toiletbezoek.

Het verpleeghuis zegt dat er geen beperkingen zijn. En er bestaan geen contracten over plassen, zegt Ruud Bijl. Hij is woordvoerder van zorginstelling Careyn, waar Grootenhoek onder valt – een verpleeghuis dat onder het meest intensieve toezicht van de inspectie staat. Volgens Bijl zijn de plastijden opgenomen in een zogenoemd zorg-leefplan. Daar staan allerhande dingen in: wat een bewoner wil eten, hoe vaak hij of zij onder de douche wil gaan. En voor een kleine groep dementerende ouderen, drie van de zestig in dit geval, hebben we plasttijden genoteerd, zegt Bijl.

Comfort

„Dat is geen richtlijn maar een hulpmiddel. Om ervoor te zorgen dat mensen wel écht gaan. Soms vergeten ouderen dat ze naar het toilet moeten. En soms, omdat ze dement zijn, denken ze na 5 minuten dat ze wéér moeten.” De plastijden zijn dus „om het comfort van de cliënt te verbeteren”. De ouderen mogen altijd naar de wc als ze dat willen, benadrukt hij.

Toch is het niet zo simpel als Bijl schetst, zeggen experts in de ouderenzorg. Want het gebeurt volgens hen vaak dat bewoners niet naar de wc kunnen wanneer ze willen. Door gebrek aan mankracht. Uit een FNV-enquête blijkt dat 73 procent van de ondervraagde zorgmedewerkers aangeeft dat ouderen te lang moeten wachten op een toiletbezoek. Vind je het gek, zegt Sarah Dobbe, cao-onderhandelaar FNV Zorg & Welzijn. „De afgelopen twee jaar zijn er 70.000 mensen ontslagen in de ouderenzorg. En nu is er een groot te kort aan personeel.” Ze vertelt dat in 2014 nog ongeveer 30 procent van de medewerkers aangaf te weinig personeel te hebben, in december 2015 was dat 50 procent en deze zomer bijna 80 procent.

Dobbe hoort het op de werkvloer in verpleeghuizen: personeel dat er noodgedwongen voor moet kiezen om iemand een incontinentieluier aan te trekken om dat anders niet iedereen verzorgd kan worden. „Het personeel vindt het vreselijk om zulke keuzes te maken.” En het is ook niet niets, zegt ze, een incontinentieluier bij iemand die niet incontinent is. „Dat is gewoon mensonterend.”

De Patiëntenfederatie Nederland hoort het ook geregeld: ouderen die uren moeten wachten voor ze naar de wc kunnen; mensen die te lang in een natte luier zitten. Woordvoerder Thom Meens vertelt een schrijnend verhaal van een vrouw in een verpleeghuis die door de verpleegsters altijd om acht uur ’s avonds op de wc werd geholpen. Als de vrouw om negen uur zou gaan, zou ze de nacht droog doorkomen. Maar dat viel bij het verzorgingshuis niet te regelen.

Dat er vaste plastijden in verpleeghuizen worden gehanteerd, zal niemand ontkennen, zegt Meens. „En daar kun je je ook iets bij voorstellen. Maar het moet niet zo zijn dat ouderen daardoor denken dat ze niet meer op een ander tijdstip naar de wc mogen. Bovendien: als ze willen gaan, moet er hulp beschikbaar zijn.

Volgens de FNV en de Patiëntenfederatie Nederland is het abnormaal dat plastijden in zorg-leefplannen staan. Toch blijkt bij navraag bij de inspectie dat dit wel het geval is. In de Wet langdurige zorg, waar verpleeghuizen onder vallen, staat dat er afspraken gemaakt worden over wc-bezoeken. Verpleeghuizen leggen de zorg voor een bewoner individueel vast in een zorg-leefplan. En die afspraken kunnen variëren, zegt Trudy Prins, bestuursvoorzitter van zorginstelling De Rijnhoven. Zo kunnen cliënten en hun familie beslissen hoe laat iemand wilt opstaan en wat voor kleding iemand wenst te dragen. Het is belangrijk om het plan geregeld te evalueren, zegt ze. Omdat wensen veranderen.

Prins begrijpt het toilet-dilemma. „Een luier kunnen mensen erg vervelend vinden. Maar zeker iemand die dementeert, kan onberekenbaar zijn. En vaak met iemand naar het toilet gaan kan meer belastend zijn dan een luier dragen. Maar daar moeten wel goede afspraken over worden gemaakt.”