Waar Californië ook nog over stemt

Verkiezingen VS Californië kiest dinsdag tussen Trump en Clinton. Maar er zijn ook referenda over belastingen, wiet, condooms en de doodstraf.

Een marihuanaboerderij in Californië. Een referendum stelt voor verbouw voor recreatief gebruik te legaliseren. Foto Rich Pedroncelli/AP

De Californische kieswijzer die vorige week op de mat viel, begint onschuldig. Eerst: hoe te kiezen met potlood of ponskaart. Dan de tip om vroegtijdig te stemmen. Op pagina 5 het telefoonnummer om de gids in negen andere talen te bestellen, gevolgd door de presidentskandidaten. Dan volgen de kandidaat-senatoren, assembleeleden en verkiesbare staatsrechters. Helder.

Maar daarna begint de ellende. Het boekje van 72 bladzijden probeert uit te leggen wat er dinsdag verder te kiezen is. Want de staat is een warboel van directe democratie. Overal in Amerika worden dinsdag referenda gehouden over lokale kwesties als onderwijs, gezondheidszorg en softdrugs. Maar Californië (38,8 miljoen inwoners) slaat alles.

Afschaffing van de doodstraf. Een verbod op plastic tasjes. Belastingverhoging voor de rijksten. De legalisering van wiet. Verplichte condooms voor pornoacteurs. Geïmmigreerde scholieren niet dwingen on Engels te leren. En dat is slechts een kleine greep uit de Californische referenda.

De initiatieven zijn serieus. Kiest de bevolking ervoor om sigaretten zwaarder te belasten of staatsobligaties uit te schrijven voor de financiering van openbare scholen, dan kan de volksvertegenwoordiging dit niet negeren of ongedaan maken. Alleen een nieuw referendum volstaat.

Onpartijdige analyse

Het probleem van de gids is dat de bureaucraten in hoofdstad Sacramento geen maximale lengte aanhouden – noch een schrijfcursus hebben gevolgd. Niet alleen worden de zeventien volksinitiatieven opgesomd (een record sinds de verkiezingen in 2000), ook voelde de staat zich geroepen om de voors, tegens en een ‘onpartijdige analyse’ van elk voorstel te formuleren.

Neem ‘maatregel M’. Een half procent btw erbij in de regio Los Angeles, wat miljarden dollars moet opleveren voor de infrastructuur. Pro: ‘Verkeersopstoppingen verminderen en een 21ste-eeuws transportnetwerk scheppen.’ Gaten in de weg worden gerepareerd en er komen 45.000 banen bij, belooft het voor-kamp. Tegen: ‘M staat voor More Money, Mismanagement, Malfeasance [wanbestuur], Misinformation and Myth.’ Geldverspelling door een ondemocratische transportcommissie, dus. Aangezien de ‘analyse’ een zo goed als onleesbaar ambtelijk document is, kan de kiezer alleen maar sterkte en wijsheid worden toegewenst.

Als je een gekozen gouverneur en een assemblee met twee kamers hebt, waarom dan al die volksraadplegingen? Zeker nu de Democratische Partij het staatsbestuur in een ijzeren greep heeft, zou het niet zo moeilijk moeten zijn om tot wet- en regelgeving te komen.

Maar in de ‘Golden State’ is het referendum een heilige traditie. Begin twintigste eeuw zag de progressieve gouverneur Hiram Johnson het referendum als hét middel waarmee gewone burgers konden optreden tegen politici met machtshonger en bedrijfslobby’s. Honderd jaar later zijn het juist miljonairs met een politieke agenda die het referendum uitbuiten. Zij kunnen vrijuit reclametijd kopen en eigen geld investeren in hun ideologische geesteskind – zonder bemoeienis van lastige politici.

Naar schatting wordt er dit jaar 100 miljoen dollar (90 miljoen euro) besteed aan de referenda, los van de presidentiële campagnes. Opnieuw een record.

Legalisering van softdrugs

Zo financiert de linkse miljardair Thomas Steyer de campagne voor een extra belastingen op sigaretten. 2 dollar per pakje, suggereert ‘Prop 56’ (een verkorting van Proposition 56). Financiële steun voor de legalisering van softdrugs (Prop 64) komt van Sean Parker, die schatrijk werd met techbedrijf Napster en later leiding gaf aan Facebook. Medische marihuana is allang toegestaan, het is tijd om Colorado achterna te gaan, vindt Parker.

„De toegangsprijs voor een zogenaamd volksinitiatief is hoog geworden’, verzuchtte Chris Lehane op een radiozender in Los Angeles. Lehane is een ontmoedigde Democraat die diverse initiatieven aanzwengelde, maar nu twijfelt aan het nut ervan.

Dinsdag komt er uitsluitsel. Dan beslissen landarbeiders in Bakersfield, Trump-fanatici in Orange County en Sanders-hippies in San Francisco over de doodstraf, het belastingsysteem en alle andere ‘Props’.