Nieuwe strategie Air France-KLM is een Franse zaak

Luchtvaart

De presentatie van de toekomstplannen van Air France-KLM was een stuk minder spannend dan alle speculatie vooraf. Een Franse machtsgreep blijft uit. Wat rest is een bescheiden poging de concurrentie uit de Golfregio bij te benen.

Waar KLM het afgelopen jaar wist te groeien dankzij kostenbesparingen, blijft groei tot nu toe uit bij Air France. Foto Getty

Opluchting in Nederland, lichte onrust in Frankrijk. Er wordt voorlopig niets veranderd aan de relatie tussen Air France en KLM binnen Air France-KLM. Geen overheveling van banen of vluchten, geen verschuiving van zeggenschap naar Parijs. Beide maatschappijen blijven zelfstandig functioneren. De nieuwe strategie die topman Jean-Marc Janaillac donderdag op een bedrijventerrein in Parijs presenteerde, heeft vooral gevolgen voor Air France.

Het opvallendste onderdeel uit het plan Trust Together, neergelegd in vier pagina’s en negen ‘strategische prioriteiten’, is de oprichting van een nieuw bedrijf. Nadat een Italiaanse journalist bij de persconferentie sprak van een ‘créature’, werd die ironische typering door anderen, inclusief Janaillac, overgenomen. Het plan spreekt zelf van een ‘aanvullend instrument’.

De nieuwe dochter van Air France moet op verre bestemmingen en nu nog verlieslatende of recent geschrapte routes gaan concurreren met de maatschappijen uit de Golfregio. Janaillac is helder over wie de vijand is: Emirates, Etihad en Qatar Airways drukken met hun razendsnel groeiende vloot en netwerk de traditionele maatschappijen uit de markt. De beoogde bestemmingen liggen onder meer in Zuidoost-Azië. Het serviceniveau is min of meer gelijk aan Air France („Het is niet le top du top”), maar de kosten zijn lager. De naam is nog onbekend, maar het wordt ‘Air France something’, aldus Janaillac. Het project heet alvast Boost.

Volgens Janaillac moet het mogelijk zijn om in de komende weken de basis voor de arbeidsvoorwaarden te leggen. Dat lijkt erg optimistisch. Air France-piloten kunnen zich vrijwillig melden, cabinepersoneel wordt nieuw geworven. De arbeidsvoorwaarden zijn minder gunstig dan die van Air France, want de kosten moeten omlaag. Een vorige poging om in een apart dochterbedrijf de lonen te verlagen, Transavia Europe, leidde eind 2014 tot een langdurige en kostbare pilotenstaking.

Bovendien speelt de vraag: is het genoeg? Kan een nieuwe submaatschappij met tien vliegtuigen voor een omslag zorgen? In ieder geval wel voor groei aan de Franse kant, lichtte KLM-topman Pieter Elbers na de persconferentie toe. Waar KLM het afgelopen jaar wist te groeien dankzij kostenbesparingen, blijft groei tot nu toe uit bij Air France. Het doel is 2 à 3 procent groei op de lange vluchten tot 2020. Bij KLM is 10 à 15 procent van de langeafstandsroutes verliesgevend, bij Air France is dat 30 à 35 procent, waarvan 10 procent dramatisch. Geen uitzonderlijke cijfers, volgens Elbers. „Bij Unilever maken ook niet alle producten winst.”

Transavia niet Europees

Trust Together omvat meer dan de langeafstandsdochter. Ook met vrachtvervoer en technisch onderhoud, nu al een sterke divisie van Air France-KLM, wil het bedrijf de strijd met de concurrentie wereldwijd aangaan. De Europese uitbreiding van budgetdochter Transavia, een ambitie van Janaillacs voorganger Alexandre de Juniac, wordt stopgezet. Transavia groeit voorlopig alleen in de thuislanden Nederland en Frankrijk. Janaillac: „We kunnen ons niet overal ontwikkelen, onze middelen zijn beperkt. We doen het niet zoals easyJet, met bases overal. We kiezen voor het model van Eurowings en Vueling, groei vanuit de thuisbasis.”

Op Schiphol wordt de samenwerking tussen Transavia en KLM versterkt. Dat is opmerkelijk, gezien het streven van Schiphol om vakantievluchten de komende jaren over te hevelen naar het uit te breiden Lelystad Airport. Elbers: „Ik heb nog geen definitieve openingsdatum gezien van Lelystad.”

Overige prioriteiten betreffen gebruikelijke goede intenties als efficiënter werken en meer aandacht voor de klant. En, als laatste, intensivering van de lobby in Brussel om oneerlijke concurrentie van de Golfmaatschappijen (rijk dankzij illegale staatssteun, zegt Air France-KLM) en van de budgetmaatschappijen (goedkoop dankzij immorele arbeidsvoorwaarden, zegt Air France-KLM) tegen te gaan.

Inzetten op pan-Europese strategie

Al met al pakt de nieuwe strategie minder ingrijpend uit dan verwacht. Waar KLM’ers en Kamerleden vreesden voor een Franse machtsgreep, komt het neer op één concrete vernieuwing en met hernieuwd elan de strijd aangaan met de concurrentie.

Zoals De Juniac inzette op Transavia als pan-Europese budgetmaatschappij, zet Janaillac nu in op een maatschappij voor de lange afstand die zowel aantrekkelijk is voor vakantiegangers als voor zakelijke reizigers. De structurele oplossing voor Air France-KLM komt echter niet uit dit soort initiatieven, maar uit een nieuwe werkwijze met minder kosten.

Janaillac lijkt daarnaar te verwijzen als hij zegt dat Air France-KLM behoort tot de ‘uitdagers’. „We moeten een nieuwe dynamiek lanceren om terug te keren naar een leidende positie”, schrijft hij in zijn plan. Of dat kan, is de vraag. Air France-KLM draagt de last van traditie, en daarmee hoge kosten, met zich mee. De echte uitdagers zijn de nieuwkomers uit de Golf, Turkish Airlines en brutale types als de Noorse budgetmaatschappij Norwegian die de randen van wet-en regelgeving opzoeken.

Janaillac, aangetreden in juli, werd bij de presentatie geflankeerd door Elbers en Franck Terner, de woensdagavond benoemde nieuwe directeur van Air France. Terner, afkomstig van de onderhoudsdivisie, oogde bescheiden naast de topman van de groep, die nu ook voorzitter van de raad van bestuur van Air France is.

Janaillac had ook zitting willen nemen in de raad van commissarissen van KLM, maar ziet daarvan af vanwege de onrust daarover, zei hij tegen Het Financieele Dagblad. KLM-baas Elbers maakte bij de presentatie een solitaire indruk. Hij benadrukte vooral dat de twee maatschappijen verschillende ‘identiteiten’ hebben. Zijn credo: de strategie van KLM blijft ongewijzigd, we kunnen groeien door de kosten omlaag te brengen. Het klonk als: leuk en aardig die Franse plannen, maar laat ons ongestoord verder gaan.