Hoe objectief is de robotredacteur?

Robotjournalistiek

Amerikaanse media laten de verslaggeving van de presidentsverkiezingen gedeeltelijk over aan computers. Hoe zorg je dat die robots correcte en objectieve nieuwsberichten produceren?

Foto Rick Madonik

Door het kleine werkkamertje op de vijfde verdieping van The Washington Post laat Jeremy Gilbert behendig een telepresentie-robot rijden. Het apparaat, in feite een iPad op een lange stok met wieltjes, werd afgelopen zomer ingezet bij de Democratische en Republikeinse conventies, waar Hillary Clinton en Donald Trump tot kandidaat werden gekozen. Het reed rond door het conventiegebouw en filmde wat hij zag via Periscope, de livestreaming-videoapp van Twitter. Een medewerker stuurde de robot op bezoekers af en stelde hen vragen. De gebruikers van de app konden via de chatfunctie ook vragen stellen aan de bezoekers, commentaar geven en liken. 76.000 mensen keken mee via de live-stream.

Gilbert is bij de Amerikaanse krant verantwoordelijk voor strategische initiatieven, zoals de digitale koers. Hij demonstreert de Amazon Echo, een kleine zwarte speaker op zijn bureau. Gilbert raakt hem aan en begint er tegen te praten. ‘Alexa, vraag WaPo [The Washington Post] Elections naar de uitslag van de voorverkiezingen in Illinois.’ Alexa, de digitale assistent van Amazon, lepelt het antwoord foutloos op: Clinton won met 79 gedelegeerden, Trump met 54 gedelegeerden. Ook tijdens de Olympische Spelen kon je haar vragen naar het medailleklassement of de winnaar van de honderd meter sprint.

Robotredacteur

Alexa haalt haar informatie uit het computersysteem Heliograf, dat The Washington Post zelf ontwikkeld heeft. Het schrijft automatisch verhalen op basis van data over bijvoorbeeld sportwedstrijden, misdaad of de verkiezingen. Heliograf werkt met sjablonen: stukken tekst die journalisten van tevoren zelf schrijven en die door het systeem worden verrijkt met de meest recente data. Ze worden zo geschreven dat ze inzetbaar zijn voor honderden verschillende berichten. Als die sjablonen eenmaal goed werken, publiceert de computer automatisch nieuwsberichten, zonder tussenkomst van een journalist.

Persbureau Associated Press (AP) publiceert al sinds 2014 honderden berichten over sport en business met behulp van zo’n robotredacteur. Voor The Washington Post is robotverslaggeving nieuw, maar de ambities reiken verder. De krant werkt aan een groot project over de presidentsverkiezingen. De redacteuren maken sjablonen voor ruim vijfhonderd online artikelen. Over elk van de 435 kiesdistricten, elke senaatszetel en elke staat verschijnt een artikel met informatie over bijvoorbeeld de kandidaten per district en welke partij er in het verleden won. Die gegevens zijn allemaal uit databases te halen. Gilbert: „In de aanloop naar de verkiezingen zullen die verhalen vrij statisch zijn, maar tijdens de verkiezingsnacht veranderen ze heel snel. Ze worden dan aangevuld met exitpolls en de uitslagen uit de stembureaus.” Een mens zal er maar af en toe aan te pas komen.

Scoren rond verkiezingstijd

Mediabedrijven weten dat ze kunnen scoren rond verkiezingstijd. Met automatische berichtgeving kunnen ze sneller dan de concurrent de laatste polls publiceren. Softwarebedrijf Automated Insights uit Durham, North Carolina is een van de twee grote Amerikaanse aanbieders van zulke robotschrijvers. Hun platform genaamd Wordsmith werkt net als Heliograf op basis van tekstsjablonen die mensen in eerste instantie zelf schrijven. „Ik denk dat 2016 een zeer geautomatiseerd verkiezingsjaar wordt’, zegt Adam Long, directeur productmanagement bij het bedrijf. Het bedrijf heeft veel aanvragen gekregen van mediabedrijven, maar alleen AP en Yahoo zijn open over het gebruik van Wordsmith. Ook verschillende politieke belangengroepen gebruiken de software, bijvoorbeeld om de laatste polls te volgen. Volgens Long gebruiken die deze informatie intern, niet om campagne mee te voeren. „Ze willen juist dat het objectieve informatie is. Ze gebruiken de informatie om te bekijken hoe hun kandidaat het doet en waar ze hun campagnegeld moeten inzetten.”

De vraag hoe objectief informatie uit zo’n computerprogramma is, hangt echter volledig af van de objectiviteit van degene die de sjablonen maakt. Andreas Graefe, onderzoeker aan de Columbia University in New York, doet onderzoek naar robotjournalistiek en ontwikkelde zelf een „supervoorspeller” genaamd Pollyvote, die verschillende verkiezingsvoorspellingen combineert, zoals polls, expertinterviews en economische modellen. Naar eigen zeggen levert die combinatie de meest accurate voorspeller op. Daaraan heeft hij een automatische berichtenschrijver gekoppeld (Pollybot) die direct een nieuwsbericht publiceert als er een nieuwe poll beschikbaar is. Graefe, van huis uit econoom, liep tegen ethische dilemma’s aan bij het programmeren van Pollybot. „Wanneer schrijf je dat een achterstand of een voorsprong ‘groot’, ‘aanzienlijk’ of ‘klein’ is? Als nu uit een poll blijkt dat Clinton met vier punten aan kop gaat, dan schrijft een journalist waarschijnlijk: Clinton heeft een ‘comfortabele’ voorsprong. Maar als Trump met evenveel punten aan kop gaat schrijft hij misschien: Trump heeft een ‘enorme’ voorsprong. Die context is erg belangrijk, maar ontbreekt vaak in automatische berichtgeving.”

In zijn thuisland Duitsland liggen voorspellingen veel gevoeliger, aldus Graefe. De grote kranten branden er hun vingers niet aan omdat ze niet de indruk willen wekken dat ze partijdig zijn. Maar volgens Long van Automated Insights zijn de ethische dilemma’s bij computer gegenereerde artikelen niet anders dan wanneer mensen de artikelen schrijven. „Doordat je in Wordsmith de regels vastlegt word je je er bewust van dát er bepaalde regels zijn. Maar dat zijn dezelfde regels die redacties nu ook al hanteren bij de verslaglegging van de verkiezingen.”

Wanneer breng je uitslagen?

Als de interpretatie van de poll-uitslagen dus zo sterk wordt beïnvloed door degene die de sjablonen maakt, dan kan diegene de software ook zodanig programmeren dat een van beide kandidaten er beter uit komt. Wordsmith wordt namelijk ook gebruikt door e-commercebedrijven en makelaars die met een aantrekkelijke tekst hun schoenen of huizen willen aanprijzen. Technisch gezien is het dan maar een kleine stap naar het aanprijzen van een presidentskandidaat. The Washington Post maakte na enige aarzeling half oktober eindelijk haar ‘endorsement’ voor Clinton bekend. Jeremy Gilbert van The Washington Post benadrukt dat die keuze van de hoofdredactie los staat van de nieuwsredactie, waar objectiviteit voorop staat.

Gilbert worstelt daarom juist met de timing: wanneer breng je uitslagen tijdens de verkiezingsnacht naar buiten? Direct? Of programmeer je de software zodanig dat hij wacht totdat er een bepaalde drempel, zoals een minimum aantal kiezers, is bereikt? Rurale kiesdistricten stemmen vaak anders dan stedelijke districten, maar omdat de plattelandsdistricten kleiner zijn, zijn ze eerder klaar met tellen en is de uitslag daarvan eerder bekend. Zo kan Trump tijdens verkiezingsnacht lang aan kop gaan. „We zetten onze politieke experts nu al in om hierover na te denken en misschien speciale versies te maken van artikelen over de staten waar dit fenomeen speelt.”

Bij Automated Insights zijn ze niet op de hoogte van manipulatief gebruik van hun programma. Long: „Tendentieuze journalistiek blijft een menselijke keuze. Net zoals Microsoft Word ook niet voorkomt dat mensen de waarheid willen verdraaien, kan onze software dat ook niet.”