Column

De stembusselfie als grondrecht

‘Selfie’ van Taddeo di Bartolo op altaarstuk in Moltepulciano

Iedereen heeft een fotocamera op zijn telefoon. Tentoonstellingsmakers noemen dat graag: ‘de democratisering van het beeld’. Het ICP, een fotomuseum in het New Yorkse Soho, probeert te laten zien waar die democratisering toe leidt, op het moment in een expositie met de titel: ‘Public Private, Secret’. Onderzocht wordt, zegt de conservator, hoe „het hedendaagse zelfbeeld is verbonden met publieke zichtbaarheid”.

De expo was mij iets te ingewikkeld, geloof ik. Wel, om mezelf te sparen schrijf ik liever: erg tastbaar werd de democratisering niet.

Dat was anders in de taxi op weg naar het museum. Achter de plastic wand die de passagiers in New York traditiegetrouw scheidt van de taxichauffeur, hing een tv-scherm. Voor nieuws en reclamespotjes. Een anchor tetterde al voor de tweede dag op rij over zogenoemde ‘stembusselfies’. De popster Justin Timberlake riskeerde tot 50 dagen gevangenisstraf omdat hij, gebruikmakend van zijn recht om al eerder te stemmen, een foto van zichzelf had gemaakt met zijn ingevulde stemformulier (Clinton). In Tennessee, de staat waar hij is ingeschreven, is dat verboden.

En dat was niet alles. Een dag later stapte de burgerrechtenbeweging ACLU naar de rechter om in Californië het 120 jaar oude verbod op het tonen van een ingevuld stembusformulier per direct op te heffen. Een stembusselfie valt, volgens ACLU, onder de vrijheid van meningsuiting, een grondrecht.

Ondertussen toonden tv-zenders landkaarten van Amerika met de staten gearceerd waar stembusselfies wel mogen en waar niet. En op opiniepagina’s klagen publicisten millennials aan. Die zijn zo ijdel dat ze het zelfs in het stemhokje niet kunnen laten zichzelf vast te leggen.

Die aanklacht lijkt me unfair. Stemmen is een gewichtige daad; als je dan toch jezelf af en toe wilt vastleggen... Bovendien, is het wel typerend voor de millennial? Zelfs in het alleroudste geschilderde zelfportret dat de mensheid kent, wilde de maker laten zien dat hij aan de goede kant van de streep staat. Op het middenpaneel van het altaarstuk in Montepulciano, geschilderd tussen 1394 en 1401, heeft Taddeo di Bartolo zichzelf geschilderd als een van de apostelen, inclusief aureool. Tijdgenoten herkenden hem direct. Samen met de andere apostelen constateert hij dat het wonder is geschied: Maria’s graf is leeg. Ze is opgestegen naar de hemel. Nu de Amerikaanse verkiezingen nog.