‘Waar kan ik mijn ruimtereis aangeven?’

Oekraïne

Ambtenaren in Oekraïne moeten hun vermogen openbaar maken, volgens een nieuwe wet in de strijd tegen corruptie. Exorbitante rijkdommen komen naar buiten.

Foto iStock

Villa’s, horloges, dure wijnen en miljoenen dollars in cash. Dat is de oogst van de nieuwe elektronische database die het door corruptie verteerde Oekraïne een stapje dichterbij transparantie moet brengen. Zondag was de deadline waarop overheidsfunctionarissen volgens nieuwe anticorruptiewetgeving hun bezittingen openbaar moesten maken. De invoering wordt door hervormers gezien als een belangrijke stap. In totaal moeten bijna een miljoen ambtenaren hun vermogen opgeven, de helft daarvan moet dat nog dit jaar doen.

Dat de nieuwe database nog aan kinderziektes lijdt, bleek aan de vloedgolf van klachten van ambtenaren die niet konden inloggen, gegevens verloren of uit het systeem werden gegooid. „Ik heb gespuugd, gescholden en bijna mijn computer aan gort geslagen”, mopperde Oleg Ljasko, leider van de populistische partij Volksfront. Ook premier Volodimir Groisman klaagde dat hij tot diep in de nacht met zijn aangifte in de weer was geweest. Ondanks de technische problemen is de wet onverbiddelijk: wie zijn vermogen niet tijdig invult of kostbare bezittingen denkt te kunnen verhullen, wacht een boete, een taakstraf of een gevangenisstraf, zo benadrukte openbaar aanklager Joeri Loetsenko op zijn Facebookpagina.

Hij schroomde daarbij niet zeven afgevaardigden bij naam te noemen die hun bezittingen nog niet hadden opgegeven.

Lees ook dit interview met premier Volodimir Groisman: ‘Zonder associatieverdrag zal in Oekraïne de oligarchie floreren’

Het vormt een pijnlijk inkijkje in de exorbitante rijkdom van Oekraïense overheidsdienaren. „Ik sla mij deerlijk door mijn e-declaraties”, verzuchtte Boris Filatov, burgemeester van de stad Dnipro (voorheen Dnjepropetrovsk), op zijn Facebookpagina, „maar in welk vakje geef ik een ruimtereis op?” De opmerking kreeg 1.600 likes.

Arsen Avakov, de minister van Binnenlandse Zaken, vroeg zich openlijk af wat te doen met zijn collectie dure wijnen, waaronder een Chateau Mouton-Rothschild uit 1945. Zijn vermogen omvat naast onroerend goed en auto’s nog een stapel horloges, een schilderijenverzameling, drie bontjassen en een 12 kamers tellend appartement in Charkov.

Ook de aangifte van aanklager Loetsenko zelf is keurig terug te vinden. Hij en zijn gezin (2 zoons) blijken goed voor 21 huizen, appartementen en garages, 5 auto’s en een dure messenverzameling. Premier Groisman declareerde 12 dure horloges, van Rolex tot Breguet. Daarnaast bewaart hij bijna een half miljoen euro in cash in zijn huis – een ingesleten gewoonte onder vermogende Oekraïners die meer vertrouwen stellen in de kwaliteit van hun anti-inbraaksystemen dan in de bank. Alleen al de 24 leden van het kabinet zijn samen goed voor 7 miljoen dollar in cash, berekende persbureau Reuters.

Uit de aangifte van president Porosjenko werd pijnlijk duidelijk dat hij zijn zakelijke belangen, waaronder zijn chocolade-imperium Roshen, nog altijd niet van de hand heeft gedaan, een belofte die hij deed bij zijn aantreden in 2014, maar nooit nakwam.

De database schetst een ontluisterend beeld van de scheve verhoudingen in Oekraïne, waar het gemiddelde maandinkomen rond de 180 euro ligt. Dat het systeem er kwam, mag dan ook een wonder heten. De wetgeving, aangenomen in 2014 op aandringen van de westerse landen die Oekraïne financieel steunen, werd meermalen getorpedeerd in het parlement. Parlementariërs probeerden de invoering te vertragen en af te zwakken. Toen die initiatieven strandden, dienden 48 leden van de Partij van de Regio’s een verzoek in bij het Hooggerechtshof om enkele cruciale passages te schrappen. Dankzij druk van anticorruptie-activisten kon de overheid niet anders dan de wet toch aannemen.

Een voorstel om álle burgers van Oekraïne te verplichten hun vermogen op te geven, is vooralsnog gesneuveld. De overheid moet transparant zijn voor de burger, maar „de samenleving hoeft zich niet te verantwoorden tegenover zijn eigen buren”, zo onderstreepte Loetsenko.