Te veel is mis in het systeem

Zes vragen over internationale adoptie

Zijn kinderen gebaat bij adoptie door pleegouders in een ander land? De Raad voor de Jeugdbescherming vindt dat deze adoptie moet stoppen.

Vianey als baby, veertig jaar gelden, vlak na haar adoptie uit Colombia. Foto: Ilvy Njiokiktjien

1| Wat staat er in het advies?

Stop met internationale adoptie, schreef de Raad voor de Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) woensdag in een opvallend en vergaand rapport. Het officiële adviesorgaan van het kabinet vindt dat het huidige adoptiesysteem te veel een „vraaggestuurde markt” is, waarbij onzeker is of de belangen van kinderen het zwaarst wegen. Beter zou zijn om in het land van herkomst hulp te bieden, zodat kinderen daar in een pleeggezin kunnen opgroeien en niet geadopteerd hoeven te worden. De wens van ouders die een kind willen adopteren is voor de Raad van ondergeschikt belang.

Het kabinet had de RSJ gevraagd om een advies over een toekomstbestendig adoptiestelsel. Voorgestelde opties veegt de Raad van tafel: met het systeem is te veel mis om ermee door te gaan.

2| Hoeveel kinderen worden er nu geadopteerd?

Het aantal adopties in Nederland daalt al jaren. Uit het buitenland werden vorig jaar 304 kinderen geadopteerd, een daling van 17 procent ten opzichte van 2014. In 200 5 werden er nog 1.185 buitenlandse kinderen in een Nederlands gezin geplaatst. De meeste geadopteerde kinderen komen uit China (100 in 2015), de VS (35), Zuid-Afrika (26), Congo (17) en Nigeria (17). Uit de EU kwamen in 2015 36 adoptiekinderen. Binnenlandse adoptie gebeurt in Nederland zo’n 15 keer per jaar.

3| Wat is er volgens de Raad mis met adoptie?

Voor individuele kinderen is adoptie in Nederland veelal gunstig – de meeste adopties pakken goed uit, en dat erkent de Raad. Op het verleden dan ook geen kritiek. Maar het rapport bestaat hoofdzakelijk uit systeemkritiek: het systeem is erop ingericht om een adoptie te laten slagen, niet om in de gaten te houden of kinderen er wel bij gebaat zijn.

Wat goed is voor een kind, is voor de Raad leidend – het bewaken daarvan is dan ook zijn taak. Adoptie mag pas als opvang in het land van herkomst „op geen enkele passende wijze” mogelijk is, zo staat in het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind. Want „continuïteit van de opvoeding” is het best gewaarborgd in de „eigen omgeving”. Maar wie controleert of adoptie echt pas gebeurt als er geen andere optie meer is? De ‘vergunninghouders’, de organisaties die in Nederland adopties begeleiden, hebben daartoe het vermogen noch de plicht. De Centrale Autoriteit, die naleving van adoptieverdragen moet controleren, doet „geen inhoudelijke controle of waarnemingen”, aldus de RSJ. Die oncontroleerbare situatie kan leiden tot misbruik. Het risico bestaat, zegt de Raad, dat economische belangen een aanzuigende werking voor adoptie creëren – lees: mensenhandel, of in elk geval adoptie op onwettige gronden, zoals armoede.

4| Wat wil de Raad nu?

Nederland zou per direct moeten stoppen met adopteren uit China, de Verenigde Staten en EU-landen. De Raad signaleert dat de VS kinderen uit het buitenland adopteren én kinderen afstaan voor internationale adoptie. Het is „ongeloofwaardig”, vindt de Raad, dat de VS dan niet zouden kunnen zorgen voor opvang in een pleeggezin in het eigen land. Hetzelfde geldt voor EU-landen. In China is controle van de situatie van de kinderen helemaal onmogelijk.

5| Wat nu? Hoe zwaar weegt dit advies?

Het systeem gaat niet meteen op de schop. Politiek en betrokkenen hebben nog niet erg inhoudelijk gereageerd: ze zeggen het (lijvige) rapport nog te moeten bestuderen. De vijf Nederlandse vergunninghouders komen binnenkort met een inhoudelijke reactie.

De Tweede Kamer sprak de wil uit om het onderwerp te agenderen: de PvdA stelde woensdag een hoorzitting voor, SP en CDA steunen dat. D66, SGP, PvdA en VVD benadrukken dat het belang van het kind voorop moet staan bij adoptie. Stoppen met adoptie vinden D66 en SGP te ver gaan. De VVD wil er ook niet aan voorbijgaan dat sommige mensen een vurige kinderwens hebben en willen adopteren. Staatssecretaris Klaas Dijkhoff (Veiligheid en Justitie, VVD), die het advies bij de RSJ besteld had, zegt begin volgend jaar met een inhoudelijke reactie te komen.

6| Wat gebeurt met de kinderen, als je een stop zet op adoptie?

Die zouden in hun eigen land die zorg moeten krijgen die eerder ontbrak zodat ze in aanmerking kwamen voor adoptie, is de wens van de Raad. Nederland zou meer moeten doen aan het ontwikkelen van jeugdbescherming in het land zelf, in plaats van die te outsourcen door adoptie. Nu „creëert” de mogelijkheid van adoptie „een aanbod van kinderen in kindertehuizen”, schrijft de Raad: tehuizen raken nog niet leger. Het overgrote deel (85 procent) van de geadopteerde kinderen is inmiddels een zogenaamd special need-kind: door een aandoening of ontwikkelingsachterstand hebben zij extra zorg nodig. Gezonde kinderen belanden steeds minder in het adoptietraject, omdat de welvaart in het land van herkomst stijgt.

‘Voor mijn zoon bestaan zijn biologische ouders niet meer’

‘Je bent een product dat over de grens is gegooid’