Wat kritiek werkt beter dan geluk

Creativiteit

Een creatieve werknemer is niet per definitie een gelukkige.

Illustratie Tomas Schats

Vraag een leidinggevende hoe hij of zij werknemers graag ziet, en het antwoord is waarschijnlijk: ‘gelukkig’. Want positieve werknemers zijn meer betrokken, minder cynisch, vallen minder vaak uit en zijn een stuk creatiever.

Bijna allemaal waar, stellen de Britse onderzoekers Anne Jordanous en Bill Keller van de Universiteit van Kent en de Universiteit van Sussex. In een nieuwe studie, waarvan de resultaten vorige maand naar buiten kwamen, bestudeerden de twee een halve eeuw aan onderzoek over creatieve processen, en stelden aan de hand daarvan een lijst met veertien ‘aanjagers’ van creativiteit op. Maar wat bleek? ‘Geluk’ was er geen van. Goede nieuwe ideeën? Die hoeven dus niet per definitie van gelukkige werknemers afkomstig te zijn.

Intellect, onafhankelijkheid, originaliteit en goed kunnen omgaan met onzekerheid zijn voorbeelden van kenmerken die wel op de lijst van ‘aanjagers’ staan. De veertien genoemde eigenschappen vormen samen overigens geen definitie van creativiteit, stelt Keller tegenover de Amerikaanse website Quartz. „Ze moeten eerder gezien worden als verschillende onderdelen van een creatief proces, waarbij de een niet per se belangrijker is dan de ander, en allerlei combinaties en gradaties mogelijk zijn.”

Maar waarom staat geluk niet op de lijst? Stress doodt creativiteit, toch? Niet helemaal, blijkt bijvoorbeeld uit een onderzoek van de Universiteit van Noord-Texas. Creativiteit bestaat uit twee fases, stellen de onderzoekers daarin: een onderdeel brainstormen en een onderdeel problemen oplossen. Een positief gevoel is prettig wanneer er zoveel mogelijk nieuwe ideeën bedacht moeten worden – je bent op dreef, durft, en niemand levert nog kritiek. Wanneer er echter daadwerkelijk problemen opgelost moeten worden, begint het ‘schaven’ aan de ideeën. Er komt kritiek, er wordt geëvalueerd, en er zullen ongetwijfeld onderdelen afgeschoten worden.

In de eerste fase van een creatief proces speelt geluk weliswaar een rol, maar in de tweede, beslissende fase is stress eerder de drijvende kracht. Het krijgen van kritiek is immers niet leuk. Maar de stress die het oplevert motiveert ons het proces succesvol af te ronden, zo stellen de onderzoekers. Kortom: voor onze creativiteit is het vooral belangrijk dat we ons niet van de wijs laten brengen door onzekerheid en kritiek.

Ga dus ook een keertje níet fluitend naar huis.