Volkswoede, maar lang geen revolutie

Vier vragen over betogingen in Marokko

Vishandelaar Fikri werd na ruzie met de politie verpletterd in een vuilniswagen. Na felle protesten zijn elf mensen aangehouden.

Foto Reuters

De dood vrijdag van vishandelaar Mouhcine Fikri (31) leidt in Marokko al dagen tot protesten. Hoewel de betogingen vreedzaam verlopen, zit de volkswoede diep. Fikri staat symbool voor de gewone Marokkaan wiens leven onmogelijk wordt gemaakt door een corrupte overheid. In aanloop naar de klimaattop volgende week in Marrakech krijgt de sociale onrust internationale aandacht. Koning Mohamed VI probeert de situatie vanuit het buitenland - hij is op reis elders in Afrika - onder controle te houden. Elf verdachten zijn dinsdag opgepakt.

1. Hoe is Fikri aan zijn einde gekomen?

De handelaar koopt vrijdag een paar ton zwaardvis in de haven van Al Hoceima. In deze tijd van het jaar mag niet meer op deze vissoort worden gevist in de wateren voor Marokko, maar de partij was toch langs de douane gekomen. Kort daarop wordt Fikri aangehouden. Zijn handel wordt geconfisqueerd. Fikri zou hebben geweigerd steekpenningen te betalen om zijn vis terug te krijgen. De functionarissen laten een vuilniswagen komen om de zwaardvis op te halen. Met twee anderen springt Fikri in de vuilniswagen om zijn waardevolle handel te redden. Dan gaat het mis. De andere mannen weten op tijd uit de wagen te springen, maar Fikri niet. Hij wordt gegrepen door het mechanisme en samen met zijn vis verpletterd. Een triest ongeluk? Of heeft de bestuurder opdracht van de politie gekregen het mechanisme aan te zetten?

2. Hoe reageert de overheid?

Koning Mohamed VI geeft de minister van Binnenlandse Zaken opdracht de familie van Fikri te bezoeken en hun zijn condoleances aan te bieden. Hij kondigt verder een nauwkeurig onderzoek aan. De procureur-generaal van Al Hoceima klaagt elf personen aan, onder wie twee politieagenten, twee visserij-ambtenaren en een diergeneeskundige, op verdenking van het vervalsen van papieren en doodslag.

3. Wat schuilt er achter de volkswoede?

Het incident staat niet op zichzelf. In april werd in Kenitra crêpesverkoopster Mi Fatiha door een functionaris vernederd. Ze raakte niet alleen haar handel kwijt, ook werd een doek van haar hoofd getrokken. De vrouw stak zichzelf in brand en overleed later. Een paar weken daarna pleegde een 22-jarige man zelfmoord nadat de politie zijn transportmiddel op drie wielen had afgepakt. Voor veel Marokkanen is de dood van de vishandelaar het zoveelste bewijs dat de corrupte autoriteiten minachting tonen voor burgers aan de onderkant van de samenleving. Veel inwoners van Al Hoceima – een stad in Noord-Marokko met circa 200.000 inwoners – voelen zich verbonden met de vishandelaar. Na zijn dood gaat de haven plat, staken taxichauffeurs en stromen de straten vol met betogers. De begrafenis van Fikri wordt massaal bezocht. In het weekeinde verspreiden de protesten zich over het land.

4. De zelfverbranding van fruitverkoper Mohammed Bouazizi in 2010 in Tunesië was het begin van de ‘Arabische Lente’. Is een vergelijking hiermee terecht?

Daar lijkt het niet op. De Marokkanen zijn niet uit op een revolutie. Hun woede richt zich tegen de Makhzen (het regeringsapparaat) en in veel mindere mate tegen koning Mohamed VI, al heeft die de touwtjes nog altijd strak in handen. In de ‘Arabische Lente’ leverde hij enige kleine bevoegdheden in en wist zo zonder grote hervormingen zijn positie te handhaven. De koning is nog altijd populair bij een groot deel van het Marokkaanse volk. De protesten richten zich vooral tegen de corrupte autoriteiten, die het leven van de gewone Marokkaan soms onmogelijk maken. De demonstranten eisen een eerlijk onderzoek naar de dood van Fikri.