Opnieuw harde kritiek op accountants

Onderzoeksommissie

Beroepsgroep beloofde kwaliteit te verbeteren, maar de maatregelen gaan lang niet ver genoeg.

Kantoor van Deloitte in Rotterdam. Foto ANP / Lex van Lieshout

Accountants hebben nog lang niet genoeg gedaan om de kwaliteit van hun werk te op het juiste niveau te krijgen. Ook is het nog niet gelukt om de cultuur en het gedrag binnen de sector te veranderen, terwijl dat wel hard nodig is.

Dat concludeert de Monitoring Commissie Accountancy dinsdag in haar eerste rapport over de invoering van de verbetermaatregelen die de sector in 2014 zelf heeft opgesteld.

Deze onafhankelijke commissie, die werd ingesteld als onderdeel van de verbetermaatregelen, oordeelt hard en vindt dat accountants ook ‘heilige huisjes’ zoals hun verdienmodel en het partnermodel ter discussie moeten stellen. Critici zeggen dit al langer, maar nu zeggen accountants het zelf ook – de commissie is een initiatief van de sector zelf en wordt gevormd door drie accountants en drie niet-accountants.

Onder grote druk

Accountants staan sinds 2014 onder grote druk om zichzelf te verbeteren. Na een reeks schandalen bij de grote vier kantoren, met name KPMG, bleek ook nog eens uit onderzoek van de toezichthouder dat de kwaliteit van hun werk – het controleren van jaarrekeningen – in bijna de helft van de gevallen „onvoldoende” was.

Minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën, PvdA) gaf de accountants één kans om zichzelf te verbeteren, waarop de sector met 53 maatregelen kwam die sindsdien worden ingevoerd. Voorbeelden zijn die invoering van een beroepseed en een onafhankelijke raad van commissarissen.

De Monitoring Commissie heeft echter „(nog) niet de overtuiging” dat deze maatregelen – hoewel ze „positieve effecten” hebben – genoeg zijn om de problemen op te lossen. Ze beveelt aan „deugdelijke(re) oorzakelijke analyses” te maken. Daarbij moeten de accountants ook kijken naar ‘wicked problems’: onderwerpen die „zeer moeilijk of niet bespreekbaar dan wel oplosbaar zijn”.

De werkgroep die de 53 maatregelen bedacht vond de voorstellen destijds „vergaand”, maar ze gingen uit van de status quo. Radicalere ideeën zoals het partnermodel afschaffen, of accountants in overheidsdienst laten werken, waren niet uitgewerkt.

Wettelijk monopolie

De commissie wil dat de accountants daar nu wél over gaan nadenken. Neem het verdienmodel. Dat is volgens de commissie „onderdeel van een op winst gerichte ondernemingscultuur”, met een „te grote focus op resultaat- en partnerfee”. „De betalende cliënt” is leidend, terwijl het zou moeten gaan om „het bredere maatschappelijke verkeer”. De accountant heeft een wettelijk monopolie op de controle van jaarrekeningen en gebruikers zoals aandeelhouders en werknemers moeten erop kunnen vertrouwen dat de informatie daarin ook klopt.

Ook moeten de accountantskantoren het gangbare partnermodel eens kritisch bekijken. Nu zitten accountants én commerciële adviseurs samen in een maatschap. Maar dit model leidt „niet altijd en niet voor iedereen tot het doen van de juiste investeringen”, zoals opleidingen.

De Monitoring Commissie Accountancy kan niets afdwingen, maar de politiek kan dat wel. De commissie beveelt nu geen „politiek ingrijpen” aan, maar hoopt dat de accountants er uit zichzelf werk van maken.