De drie ruzies van Air France-KLM

Luchtvaart

Het moeizame huwelijk van Air France en KLM krijgt een nieuwe impuls. De angst voor een Franse coup is groot.

Jean-Marc Janaillac, topman van Air France-KLM, tijdens de presentatie van de halfjaarcijfers. Foto John Schults / Reuters

Jean-Marc Janaillac staat deze week voor zijn vuurproef. De nieuwe topman van Air France-KLM presenteert Trust Together, zijn toekomstplan voor het bedrijf. Deze woensdag wordt het besproken in de toezichtsraad, donderdag zijn er sessies voor pers en Franse werknemers, vrijdag licht Janaillac in Amstelveen zijn plan toe aan de Nederlandse vakbonden.

De reikwijdte van Trust Together is onbekend, net als de gevolgen voor KLM. Zeker is dat Nederland bang is voor een Franse coup. Janaillac sprak eerder in een videoboodschap aan werknemers over twee doelen: herstel van vertrouwen en „een antwoord op strategische uitdagingen”. Ook sprak hij over een ‘herstart’ voor Air France-KLM. Het Frans-Nederlandse huwelijk is na twaalf moeizame jaren hard toe aan een nieuwe impuls.

Dat het bedrijf zoveel energie moet steken in de onderlinge relatie is bijzonder pijnlijk. De échte uitdaging ligt immers buiten het bedrijf, in de concurrentie met de Golfmaatschappijen met hun onbegrensde financiële middelen en de Europese budgetmaatschappijen met hun minder kostbare arbeidsvoorwaarden. Air France-KLM klimt na jaren uit het financiële dal, maar de kosten zijn nog steeds te hoog. Bezuinigen is noodzaak.

In plaats van de vijand buiten te bestrijden, is het bedrijf vooral bezig met het sussen van interne conflicten. Dit zijn de drie twistpunten waar het om draait.

Arbeid

Niet langer heeft Air France het monopolie op harde botsingen tussen werknemers en directie. KLM kampt dit jaar met sociale onrust in alle personeelsgeledingen, bij de vliegers (bijna 3.000 werknemers), het cabinepersoneel (9.500) en het grondpersoneel (14.500). Het aantal rechtszaken en acties is niet bij te houden.

Het urgentst is nu de patstelling tussen directie en de twee bonden voor cabinepersoneel, VNC en FNV. Zij voeren donderdag weer actie, met een half uur werkonderbreking vóór elke vlucht. Zij keren zich tegen het schrappen van een steward(ess) op een aantal lange vluchten. Volgens KLM is er geen andere optie om te bezuinigen en spelen de acties een ‘Franse machtsgreep’ in de kaart.

Pilotenbond VNV vreest eveneens voor plannen die ten koste gaan van KLM. Tegelijk sporen de piloten KLM-topman Pieter Elbers aan om in deze cruciale week zijn toezeggingen over een aandelenpakket voor de piloten, een tegenprestatie voor een driejarige cao, na te komen. De piloten willen ook een zetel in de toezichtsraad van de holding.

Aan de Franse kant was het de laatste maanden stil aan het stakingsfront, dankzij de belofte van Janaillac om bezuinigingen op te schorten tot deze week. Met die belofte wist hij in juni een Franse pilotenstaking te voorkomen.

Macht

Van een huwelijk tussen gelijken is nooit sprake geweest. Het samengaan van Air France en KLM in 2004 was een overname, geen fusie.

Het hoogste orgaan van de holding, de board of directors met zowel actieve bestuurders als toezichthouders, telt vijftien leden. Daarvan zijn er vier Nederlands: drie namens KLM en Jaap de Hoop Scheffer namens de staat. De Franse staat heeft drie vertegenwoordigers, Franse werknemers ook. Minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA) zei vorige week tijdens een Kamerdebat dat hij streeft naar een werknemerszetel voor KLM.

De Nederlandse staat bezit 5,9 procent van KLM, de Franse staat 17,6 procent van Air France-KLM. Kamerleden pleiten geregeld voor uitbreiding van het Nederlandse aandelenpakket. Dijsselbloem voelt daar niets voor.

Het uitvoerend comité van de holding, in Nederlandse verhoudingen de raad van bestuur, telt twaalf leden. Daar zitten drie KLM’ers bij, onder wie Elbers. Zijn evenknie bij Air France, Frédéric Gagey, botste vaak met de machtige Franse bonden. Hij moet naar verluidt plaats gaan maken voor Janaillac, die dan zowel de holding als Air France leidt. Die bundeling van functies zal leiden tot centralisatie van activiteiten en bestuur in Parijs en een ondergeschikte rol voor KLM, verwachten KLM’ers.

Groei

In de ingrijpendste variant van Trust Together tornt Janaillac aan het uitgangspunt ‘One company, two airlines’. Voor het kabinet, terughoudend om zich met een privaat bedrijf te bemoeien, telt dat KLM een „voldoende zelfstandige positie” behoudt en net als Schiphol zelfstandig kan blijven groeien. De banen van KLM en het netwerk van Schiphol raken het economisch belang van Nederland.

De zelfstandige positie van KLM staat onder druk door discussie over de ‘productiebalans’ tussen de twee maatschappijen. Dankzij kostenbesparingen en productieverhoging presteert KLM financieel beter dan Air France. KLM is volop bezig met vlootvernieuwing en voegt dit jaar veel nieuwe bestemmingen toe. De balans van 63 procent Air France en 37 procent KLM loopt nu scheef. Franse piloten eisen daarom verschuiving van routes naar Parijs, tot woede van Nederlandse bonden, politici en, minder fel, de KLM-directie.

Budgetdochter Transavia, nog niet winstgevend maar wel sterk groeiend, komt steeds meer onder de vleugels van de holding. En dan is er de dreiging van Janaillacs strategie, waarbij banen en zeggenschap mogelijk naar Frankrijk gaan.

Met zo veel wantrouwen tussen Air France en KLM is het een buitengewone prestatie als Janaillac de naam van zijn plan weet waar te maken.