Nieuw voedsel voor discussie over ‘afvinklijstjes’ in de zorg

Verpleeghuizen ouderen

Deze week verschijnt de nieuwe lijst van zwakke verpleeghuizen van de Inspectie voor de Gezondheidszorg.

Foto Flip Franssen/Hollandse Hoogte

Praat met iemand in een verpleeghuis, en het gesprek komt vanzelf bij „die zwarte lijst” van 5 juli. Daarop staan de 150 zorginstellingen waarover de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) zich de meeste zorgen maakt. Het onbegrip over de publicatie leeft nog altijd in de sector. Net als de discussie over wat goede zorg is voor ouderen en hoe dat het best is te meten.

Deze week verschijnt de nieuwe versie van de lijst met verpleeghuizen waarop intensief toezicht is gehouden. Vijf van de elf zwakste instellingen van juli zijn nu opnieuw in de zwaarste categorie ingedeeld, meldde vakblad Zorgvisie al. Onvoldoende verbetering kan inhouden dat staatssecretaris Van Rijn (Volksgezondheid, PvdA) ingrijpt in het bestuur van zorggroepen.

Een van de vijf instellingen heeft meteen maatregelen genomen. Bestuursvoorzitter Rob van Dam vertrekt bij Careyn. De instelling meldde donderdag „dat ondanks grote inspanningen de verbeteraanpak onvoldoende resultaat heeft opgeleverd, onder andere op het gebied van personeelsbezetting”.

Voor Humanitas kwam de indeling in dezelfde categorie niet als verrassing. „Het zou volstrekt onverantwoord zijn als de inspectie een van de grootste instellingen van Nederland eerst met veel bombarie op de lijst zet, en ons er een paar maanden later afhaalt”, zegt bestuursvoorzitter Gijsbert van Herk. Hij is begin dit jaar aangesteld om de veranderingen aan te sturen. „We hebben een klein jaar de tijd gekregen en liggen op schema met het verbeterplan, maar dat is niet zomaar doorgevoerd.”

Verbeteren of sluiten

De namen van de 150 zwakke verpleeghuisinstellingen werden in juli openbaar na een verzoek van de Tweede Kamer aan Van Rijn. Elf ervan vielen in de zwaarste categorie: intensief vervolgtoezicht. Dat betekent dat de inspectie grote zorgen heeft over de kwaliteit en veiligheid van de zorg.

Van Rijn wilde voor ouderen en hun familie inzichtelijk maken bij welke verpleeghuizen sprake is van risico’s. De staatssecretaris schreef de Kamer destijds dat hij ingrijpende maatregelen niet zou schuwen. „Slechte verpleeghuizen moeten verbeteren of sluiten.”

De lijst leidde tot onbegrip in de sector. Zorggroepen verklaarden dat zij niet onder verscherpt toezicht stonden, hoge beoordelingen hadden van cliënten, of dat een zwakke beoordeling van één verpleeghuis niets zegt over de andere huizen van dezelfde zorggroep. Zeker drie van de elf zeiden juridische stappen tegen de inspectie te overwegen, omdat ze vonden dat ze ten onrechte aan de schandpaal waren genageld.

De frictie tussen verpleeghuizen en inspectie is niet verdwenen. Brancheorganisatie Actiz stelt dat de lijst „diepe sporen” heeft achtergelaten bij personeel, cliënten en familie. De verpleeghuizen zijn huiverig om informatie te delen met de IGZ, „omdat „niet duidelijk is wat de inspectie er mee gaat doen”.

Daarom besloten de verpleeghuizen begin oktober het delen van informatie met de inspectie op te schorten. Actiz vond de vragenlijst onduidelijk en vreesde dat de verwerking onzorgvuldig zou zijn. Van Rijn en de Kamer noemden het uitstel onacceptabel.

In een gesprek met de staatssecretaris en de inspectie werden de zorgen van de brancheorganisatie grotendeels weggenomen. De verpleeghuizen zullen de informatie alsnog delen. Na het geschil maakte Actiz bekend dat directeur Jan de Vries vertrekt wegens verschillen van inzicht.

Met de nieuwe versie van de lijst in aantocht wordt ook de discussie over het toezicht actueel. Actiz wil graag dat de inspectie sterker gaat hechten aan de mening van cliënten en hun familie. „Niet langer moeten afvinklijstjes bepalend zijn, maar het gesprek over kwaliteit met cliënten en hun familie”, stelt de brancheorganisatie.

Zware dementie

Voor de IGZ zijn de veiligheid en kwaliteit van de zorg leidend. Inspecteurs controleren bij hun bezoeken bijvoorbeeld of de routines rond medicatie voldoen, of ‘vrijheidsbeperkende maatregelen’ in cliëntdossiers zijn verantwoord, of koelkasten koud genoeg zijn afgesteld en of sloten op keukenkastjes deugen.

De verpleeghuizen vrezen dat de lijst de aandacht afleidt van de ware problemen in de ouderenzorg. Nu ouderen langer thuis blijven wonen, is het verpleeghuis voor mensen met bijvoorbeeld zware dementie. De zorg wordt ingewikkelder, maar het werven van (hoogopgeleide) verpleegkundigen voor de ouderenzorg blijkt lastig.

De discussie kreeg onlangs een impuls met het manifest van AD-columnist Hugo Borst voor fatsoenlijke zorg voor kwetsbare ouderen. De hartenkreet krijgt veel steun uit de sector, die het beu is vooral negatief in het nieuws te komen.

De nieuwe lijst met zwakke verpleeghuizen zal minder beroering veroorzaken dan in juli, verwacht Humanitas-bestuurder Van Herk. „We weten hoe we ervoor staan en dat het verbetertraject tijd kost. Dat weet het personeel ook. Toen werden mensen verrast door naming and shaming. Deze keer zal het minder heftig zijn. Ik hoop dat we nu in Nederland gaan nadenken over hoe het dan wel moet in de ouderenzorg.”