Ombudsman

Lezer Schrijft: was dat opiniestuk misleidend?

De aankondiging van het stuk op de voorpagina

Verschillende lezers vonden een opiniestuk over feminisme verkeerd aangekondigd.

Een echte feminist komt op voor moslima’s stond dinsdag op de pagina Opinie. Een ,,pleidooi van wetenschappers’’, aldus de voorpagina.
Dat is een aankondiging die een pretentieus en misplaatst keurmerk verschaft aan een armzalig betoog.
Het aankaarten van de positie van moslima’s speelt volgens de drie auteurs extreem rechts in de kaart en geeft blijk van westers koloniaal denken zonder kennis van de context. Meer wordt er niet aangevoerd in het pleidooi.

Wim Abbing,
Rotterdam

In dat stuk zetten drie vrouwelijke academici zich af tegen het kapen van de feministische agenda door politiek rechts. Feminisme wordt ,,gedepolitiseerd”, menen zij, en ingepast in de agenda van ,,rechts-populistische partijen”. Ze noemen als voorbeelden recente kritiek van historica Jolande Withuis op feministes die islamitische vrouwenonderdrukking bagatelliseren, en het recente boek van Machteld Zee tegen sharia-rechtspraak en multiculturalisme in het algemeen.

Meer lezers namen aanstoot aan dit stuk, en ook op blogs klonken verwijten aan het adres aan de krant, die politiek als wetenschap zou hebben verkocht. Daaruit blijkt eens te meer hoe gevoelig het islamdebat is. Sommige critici van de krant lazen er zelfs in dat de krant het besnijden van vrouwen goedpraat of aanprijst.

Gelukkig gaat deze briefschrijver uit Rotterdam niet zover, maar hij stipt wel een punt aan waar meer lezers over begonnen: de aankondiging van het stuk op de voorpagina. Blogger Carel Brendel heeft in een kritiek op het stuk ook dit bezwaar en nog een ander punt. Twee van de auteurs zijn lid van de Internationale Socialisten, een linkse splintergroepering - en dat stond niet onder het stuk vermeld.

Is dit stuk ‘verkocht’ als wetenschap of kreeg het een academisch ‘keurmerk’ van de krant?

Allereerst, het gaat hier overduidelijk om een politieke opinie. De auteurs, Donya Alinejad, Domitilla Olivieri en Catherine Black, winden geen doekjes om hun politieke engagement én activisme. Ze maken in het stuk zelf al melding van een door hen opgezette demonstratie tegen Geert Wilders, waarbij ze werden gearresteerd.

Maar juist door het onverbloemd politieke karakter van het stuk is de korte aankondiging ervan op de voorpagina als een ,,pleidooi van wetenschappers’’ inderdaad ongelukkig. Feitelijk niet onjuist, want de drie zijn als onderzoekers werkzaam. Maar hun stuk is een politiek opiniestuk en geen wetenschappelijk artikel, dus die aankondiging dekt de lading niet en kan (zij het kortstondig) de verkeerde indruk wekken.

Ironie: de eindredacteur die het tekstje maakte (geen redacteur Opinie die het stuk gelezen had, maar een eindredacteur van de voorpagina) zegt met die woorden ,,pleidooi van wetenschappers” nu juist duidelijk te hebben willen maken dat de bewering in de kop (Een echte feminist komt op voor moslima’s) geen standpunt was van de krant, maar van de auteurs van het stuk. Achteraf gezien vindt hij dat er ,,activisten” had moeten staan.

Ik heb de auteurs commentaar gevraagd op de kritiek. Zij zeggen er in een gezamenlijke e-mail dit over:

Dat Alinejad en Black lid zijn van de Internationale Socialisten is geen geheim of iets dat Brendel ‘onthult’. Wij zijn drie feministische activisten en uiten ons zo op vele platforms. Het stuk zelf maakt ook duidelijk dat wij activisten zijn. Het noemt bijvoorbeeld de protestactie die wij organiseerden in Spijkenisse.

Volgens hen bevestigt de kritiek wat zij schrijven, namelijk dat dit debat over vrouwen, islam en multiculturalisme bij uitstek is gepolitiseerd:

Wij benadrukken het politieke karakter van het debat juist, terwijl anderen hun posities presenteren als politiek neutraal. In de uitgebreide mediaberichtgeving over het boek van Machteld Zee wordt geen melding gemaakt van het feit dat zij zich associeerde met het Vlaams Belang en het podium deelde met Geert Wilders op een congres van die partij. Voelt Carel Brendel zich door die omissie ook misleid?

Dat is een punt. Bij een opiniestuk van Tom Zwart, een van de hoogleraren die zullen getuigen voor Wilders in zijn proces, stond zaterdag evenmin vermeld dat hij lid is van de VVD, alleen dat hij ,,hoogleraar mensenrechten” is. Protest bleef uit.

Over de vermelding van hun academische positie zeggen de drie zelf nog:

Onze positie aan de universiteit is relevant omdat we ons in het artikel uitspreken als feministische academici, in repliek op de publieke aanvallen op enkele andere , oudere feministische academici.

Kortom. Zij zien de kritiek als ,,een poging om ons als auteurs in diskrediet te brengen’’ en ,,de aandacht af te leiden van de inhoud van het stuk’’. Wel hebben ze zelf kritiek op de kop:

Die suggereert dat het stuk gaat over islam en moslima’s, terwijl dat niet de insteek is. De kop die wij hadden meegestuurd, Geen feminisme zonder antiracisme, geeft de kern van de zaak beter weer en voorkomt dat lezers denken dat wij een mening hebben over de bestudering van de islam.

Chef Opinie Monique Snoeijen zegt er dit over:

De auteurs van dit stuk maken deel uit van de actiegroep Feministen in Verzet en waren ook betrokken bij een demonstratie tegen Wilders, zoals ze in het artikel vermelden. Het was misschien beter geweest dat nog een keer in de noot te herhalen. Het is uit die hoek dat deze wind waait. Dat twee van de drie auteurs ook lid zijn van de Internationale Socialisten wist ik niet, vermelding ervan voegt ook niet veel toe.

Wat vind ik?

Over de ondertekening van opiniestukken heb ik al vaker geschreven, zoals hier, hier en ten slotte ook hier.

In dit geval: ja, de redactie had er beter onder kunnen zetten dat twee van de auteurs niet alleen aan een universiteit werken, maar ook verbonden zijn aan de Internationale Socialisten, of lid van de actiegroep Feministen in Verzet. Juist omdat ze zich zo nadrukkelijk profileren als academici én activisten. De vermelding aan welke partij of actiegroep ze verbonden zijn geeft dan relevante informatie. Ook al biedt het kwaadwillende critici, zoals de auteurs betogen, een wapen om te proberen hen te diskwalificeren. Overigens had dat voor de hoon van sommige blogs vermoedelijk niets uitgemaakt; die hadden de krant dan even goed verweten radicaal-linkse opinies af te drukken.

Aan de andere kant, spreken van misleiding omdat dit niet is gebeurd, vind ik (behalve opvallend dat het juist bij dit stuk gebeurt) vooral vergezocht.

Het stuk liet immers geen twijfel bestaan over de politieke positie van de auteurs: ze bepleiten ,,solidariteit met onderdrukte groepen en hun strijd’’ vanuit een antikoloniaal, antiracistisch en feministisch perspectief. De lezer is dus geen cruciale informatie onthouden die een heel ander licht werpt op het stuk. Laat staan dat hier een opinie is ‘verkocht als serieuze wetenschap’.

Anders was het geweest als de auteurs bijvoorbeeld hadden bepleit dat er meer geld moet komen voor wetenschappelijk onderzoek naar internationale protestbewegingen. Of als leden van de Internationale Socialisten in een opiniestuk pleiten voor brede linkse samenwerking in gemeenteraden (of daar juist tégen, je weet het niet met trotskisten). Dan móet je weten of de auteurs zelf lid zijn van een partij. Zoals je het van iemand die GMO-voedsel aanprijst, wilt weten als hij voor de voedselindustrie werkt.

Brendel vraagt zich nog af of NRC nu onder een opiniestuk van PVV-Kamerlid Dion Graus ook alleen zou zetten dat hij ,,dierenactivist” is. Nou, nee. Maar mocht er een ontroerend opiniestuk van Graus over dierenleed verschijnen in NRC (ik sluit niets meer uit), dan zal het onderschrift mogelijk ook niet vermelden of hij lid is van de Dierenbescherming. Dat moet wél als hij in dat stuk een lofzang aanheft op die vereniging.