In New York een held, in Londen God

Na New York speelt de musical ‘Lazarus’ vanaf 8 november in Londen. Alsof Bowie na zijn dood thuiskomt in zijn geboortestad.

Foto’s Johan Persson

Terwijl een geluidsman lurkt aan een beker meeneemkoffie, oefent een Japanse geisha vuistslagen en karatetrappen. Het beeld is onthecht genoeg om thuis te horen op het podium van Lazarus, de muziektheaterproductie waarvoor David Bowie, geboren in de Londense wijk Brixton, de muziek schreef. Het is eind oktober en er wordt gefocust maar ontspannen gerepeteerd in het King’s Cross Theatre. „We zullen eerst wat technisch werk doen. Een paar overgangen. Daarna doen we een algehele doorloop”, zegt Ivo van Hove, de 57-jarige Belgische directeur van Toneelgroep Amsterdam, die Lazarus regisseert. Dan is hij weg.

Lazarus steekt de Atlantische Oceaan over. Op 8 november is de Britse première van de voorstelling die vorig najaar dé internationale theatergebeurtenis van het jaar was. Een gloednieuwe musical, geïnitieerd en gecomponeerd door David Bowie, met originele, nieuwe muziek van zijn hand. Ondanks de grote wereldwijde belangstelling, speelde Lazarus in New York in een zaaltje met 200 stoelen. ‘Slechts’ 13.000 mensen konden de productie daar zien. Met het voor de wereld onverwachte overlijden van Bowie op 10 januari werd Lazarus in retrospectief een testament: zijn artistieke afscheid. De productie is nu onderdeel van zijn nalatenschap, wat het belang en de belangstelling nog vergroot.

Buitenaards wezen

LAZARUS by Bowie,           , Writers - David Bowie and Enda Walsh, Director - Ivo Van Hove, Design - Jan Versweyveld, Kings Cross Theatre, 2016, Credit: Johan Persson/

In Londen kan de productie de komende maanden worden gezien door 100.000 mensen. Met de Londense reprise herrijst de geest van Bowie opnieuw in het theater. Een belangwekkende en voor Van Hove ook emotionele gebeurtenis, al vragen eind oktober eerst nog de technische details de aandacht.

De hele middag loopt Van Hove rond. Even het podium op om te overleggen met Michael C. Hall, die net als in New York het buitenaardse wezen Thomas Newton speelt. Ondanks dat Hall avond na avond in de rol van Newton kroop, overlegt Van Hove met hem over een scène waarin hij gefrustreerd tegen een muur slaat. Met vlakke hand? Of toch gebalde vuist? Tijdens de generale repetitie slaat Hall met vlakke hand, maar het Londense publiek zal het straks niet zien. „Dat is echt zo’n detail dat van extreem belang is”, zegt Van Hove een paar dagen later in een telefoongesprek. „Die klap is een overgang naar een liedje en moet het publiek een kick geven. Ik heb daarvoor een stukje video gewijzigd waardoor die overgang minder goed werkte. Nu is de klap er dus uit. Dat is het constante bijschaven, veranderingen ter grootte van milligrammetjes. Het is streven naar perfectie.”

Het artikel gaat verder na de video

Nog steeds gaat Lazarus over het lot van alien Thomas Jerome Newton, een rol die Bowie zelf vervulde in The Man who Fell to Earth, een film uit 1976 van Nicolas Roeg. Nog steeds is Newton depressief, en verlangt hij naar zijn verloren liefde Mary Lou. Nog steeds is Lazarus overweldigend. Nog steeds zitten muzikanten achter een glazen wand, waar een assistent constant in de weer is met een doekje om vetvlekken te verwijderen. Ze spelen Bowie-nummers, terwijl videoprojecties het publiek meevoert van een euforisch Berlijn na de val van de muur (Where are we now) tot een sombere en sinistere wereld (Love is Lost).

Extreem betrokken

Toch is Lazarus in Londen anders dan Lazarus in New York. Het stuk is tien minuten korter, omdat Van Hove en de Ierse scriptschrijver Enda Walsh besloten twee scènes te schrappen. „Het stuk is gemaakt met de zegen van David Bowie”, zegt Van Hove. „Hij steunde onze aanpak en zou zich in deze keuzes hebben kunnen vinden. Dat wij blijven veranderen is niet nieuw. Bij de uitvoering in New York heb ik in overleg met David in een laat stadium gekozen een grote hit van hem eruit te halen, omdat die weinig toevoegde aan de dramatische spanningsboog van het verhaal. Welk nummer dat is, zeg ik niet.”

De gevoeligheid van het onderwerp is duidelijk, net als de extreme betrokkenheid van Van Hove. De regisseur was een van de weinigen die wist dat David Bowie ziek was. Toen Bowie bij de première in New York volgens Amerikaanse media energiek oogde, zag Van Hove hoe de popster na afloop instortte.

Voor Van Hove zal Lazarus nooit een ‘gewoon’ stuk zijn. Lazarus staat voor Bowie en dat is Van Hove dierbaar. „Dit alles zal altijd onlosmakelijk met David Bowie verbonden zijn.” Hij laat een stilte vallen. Zijn antwoord is kort. „Daar kan je lang over lullen, maar zo is het nou eenmaal.”

Nagelbijten

Lazarus in Londen is niet alleen korter maar ook grootser dan in New York. Hier speelt de productie in een zaal voor duizend man. Daarom is het podium groter, net als het decor. Thomas Newton doolt rond in een nog ruimer en nog leger appartement. Van Hove vindt het een vooruitgang, zegt hij. De eenzaamheid van Newton wordt zo nog nadrukkelijker duidelijk. In Londen werd zorgvuldig gezocht naar een geschikt theater. Zalen in West End werden bekeken. Uiteindelijk koos men voor het King’s Cross Theatre (zie inzet), naast het gelijknamige trein- en metrostation. „Bowie wilde per se een alternatieve ruimte. Dat was in New York zo en is ons nu in Londen ook gelukt. Dit is een superplek”, zegt Van Hove.

De verwachtingen voor Lazarus zijn hoog. Het wordt interessant om te zien hoe een Londens publiek reageert op Lazarus, dat vooral Amerika uitstraalt. De acteurs hebben Amerikaanse accenten, New Yorkse straatbeelden komen veelvuldig langs. Zelfs een van Thomas Newtons verslavingen, twinkies oftewel sponscakejes, is van Amerikaanse signatuur.

Van Hove is een gelauwerde regisseur en Lazarus was een succes in New York. Toch blijft er een lichte spanning bij Van Hove. Vlak voor de generale repetitie maakt hij een gebaar naar een lid van de crew. Hij doet alsof hij op zijn nagels bijt. Dan lacht hij. Het teken van zenuwen is deels een grapje, deels gemeend. Later aan de telefoon zegt hij: „Natuurlijk is het altijd afwachten. Na de eerste proefvoorstelling kregen wij van het publiek een staande ovatie. Dat doet men in Londen echt niet zomaar.”

Hoe onnavolgbaar de verhaallijn van Lazarus ook is, het is moeilijk niet opgezweept te worden door de psychedelische wereld die Bowie voor zich zag.

Buiten, aan de andere kant van het plein, vertrekken treinen na het fluitje en rijden ze recht op de rails. Dat is een logica die in de wereld van Lazarus niet hoeft te bestaan. Tijden lopen in elkaar over, personages wisselen van gedaante. Hoofdpersonen kunnen een tiental minuten werkeloos tegen een muur leunen terwijl het verhaal afdwaalt. Schilderstape verandert in ruimtevaartschepen, of juist niet. Zelfs Bowie-liedjes hoeven geen typische Bowie-liedjes te zijn. Zo kan in de wereld van Lazarus Heroes een ingetogen en zoet duet worden.

Uiteindelijk zal ook het Londense publiek zich laten meevoeren in de laatste ruimtereis van David Bowie. Of zoals Van Hove het zegt: „In New York was Bowie een held, in Londen is hij een God.”

Première Lazarus 8 november in Londen. Inl: lazarusmusical.com