Bij de politie vallen voortdurend lijken uit de kast

Reorganisatie

De nieuwe baas van de Nationale Politie is zich rot geschrokken van de boedel die hij van de vorige korpschef heeft overgenomen. Naar verluidt kondigt minister Van der Steur woensdag een onderzoek aan.

Foto Koen van Weel/ANP

De ambitieuze reorganisatie van de politie – de samenvoeging van 26 regionale korpsen tot één Nationale Politie – was na drie jaar zo goed als voltooid. Korpschef Gerard Bouman, de man die „als huizenbouwer” de klus was begonnen, kon daarom naar eigen zeggen een jaar geleden met een gerust hart zijn vertrek aankondigen. Er restte immers alleen nog maar „het aflakken van het kozijn en de plinten” en daar had Bouman „een hekel aan”. Aflakken was het werk voor een ander soort ‘roerganger’.

Die uitspraak van Bouman (64) was het „understatement van de eeuw”, zei Erik Akerboom (55) in juli op tv tegen EenVandaag. Dat was vijf maanden nadat de voormalige hoogste ambtenaar van Defensie Bouman was opgevolgd als baas van de politie. Akerboom is zich, zo valt in zijn omgeving te horen, rot geschrokken van de boedel die hij de afgelopen maanden bij de politie heeft aangetroffen. Er vallen voortdurend lijken uit de kast. „Het huis van de politie is een bouwval”, constateert de voorzitter van de grootste politievakbond NPB Jan Struijs.

„Zorg goed voor onze mensen” was het „dringende verzoek” dat Bouman via een blog bij zijn vertrek naliet. Dat deed hij zelf immers ook, verdacht goed. Begin deze maand onthulde NRC vertrouwelijke correspondentie van de politie waaruit blijkt dat korpschef Bouman in september 2015 de vijf agenten die een paar maanden eerder betrokken waren bij de fatale arrestatie van Mitch Henriquez had gegarandeerd dat ze nooit zouden worden ontslagen. Het Openbaar Ministerie was toen net begonnen aan een onderzoek naar dit handelen.

1,6 miljoen per jaar

Ook ten aanzien van de Centrale Ondernemingsraad (COR) van de politie blijkt Bouman eigenaardig te hebben gehandeld. Woensdag zullen Akerboom en minister Ard van der Steur (Veiligheid en Justitie, VVD) naar verluidt bekendmaken dat uit onderzoek van de afdeling Veiligheid, Integriteit en Klachten (VIK) van de politie naar de bestedingen van de COR is gebleken dat deze voor een belangrijk deel onrechtmatig en ondoelmatig waren. Het gaat om een jaarbudget van 1,6 miljoen euro.

Er loopt inmiddels al een strafrechtelijk onderzoek tegen onder meer de inmiddels afgetreden voorzitter van de COR Frank Giltay. In het bestedingen-onderzoek zijn talloze onbegrijpelijke uitgaven vastgesteld. Veel COR-leden kregen ten onrechte dubbele toelagen voor hun werk. Er werd privé gebruik gemaakt van dienstauto’s. Giltay was betrokken bij geweldsincidenten waar de korpsleiding niets mee deed. De voorzitter kocht maatpakken op kosten van de politie en maakte onzinnige buitenlandse reisjes. Bovendien huurde Giltay op grote schaal vrienden in van hem en zijn echtgenote Brenda.

De korpsleiding wist ervan maar greep niet in. Integendeel, vlak voor zijn vertrek heeft Bouman persoonlijk voor Giltay een fikse salarisverhoging geregeld. Hoe dit allemaal heeft kunnen gebeuren en wat precies de verhouding was tussen Giltay en Bouman – die nu voor een jaarsalaris van 180.000 euro een vrij betekenisloze adviseur is bij de politie – moet door een nieuw onderzoek worden vastgesteld. Bouman zwijgt al maanden tegenover de pers.

Struijs pleit voor een „groot onafhankelijk en transparant onderzoek”. Hij wil weten hoe het kan „dat de top van politie en justitie instemden met de inrichtingsplannen van de nationale politie terwijl externe deskundigen, de vakbonden en ook de COR waarschuwden dat de reorganisatie niet goed ging”. De politie is nu volgens hem overbelast. „Agenten worden structureel uitgewoond. Dit levert veel psychische en lichamelijke klachten op. Politiewerk is al jaren het verdelen van de schaarste. Er is nauwelijks tijd voor vakontwikkeling. Talent wordt bij de politie niet benut. Dit tast de kwaliteit aan.”

Ook in de Tweede Kamer klinkt de roep om een onderzoek. „Is het inrichtingsplan Nationale Politie onterecht goedgekeurd door de COR? Welke deals hebben mogelijk nog meer plaatsgevonden? En in hoeverre was de minister hiervan op de hoogte”, vraagt Nine Kooiman van de SP.

De critici van de reorganisatie hebben helaas gelijk gehad, constateert vakbondsbaas Struijs. De nieuwe organisatie is te duur en zal blijvend tot financiële problemen leiden. De politieorganisatie is niet efficiënter maar heeft tot meer bureaucratie geleid. Er zijn grote problemen op ICT-gebied. „Beloofd was ook dat de politie dichter in de wijken zou zitten maar die zijn we juist uit getrokken”, zegt Struijs. „Politieagenten zijn soms uren onderweg om voor arrestanten ergens een plekje te vinden omdat veel bureaus gesloten zijn.”

Besmet

Uit de tot nu toe bekend geworden gegevens ontstaat volgens Struijs „op zijn minst de verdenking dat de besluitvorming over de reorganisatie van de politie is besmet”.

Toenmalig minister van Veiligheid en Justitie Ivo Opstelten (VVD) en de door hem aangestelde politiebaas Bouman wisten dat de reorganisatieplannen niet klopten maar drukten gewoon hun zin door. „Bouman heeft meer keren gezegd: ik faal nooit. Hij was ook niet meer aanspreekbaar op het bijsturen van plannen.”

De voorzitter van de politiebond vindt overigens niet dat de reorganisatie moet worden teruggedraaid. „Er moet wel dringend fors worden bijgesteld. Centraal beheer heeft voordelen: je hoeft niet 26 keer te onderhandelen over de aanschaf van ICT. Maar er moet veel meer mandaat naar de wijken. Politiebazen moeten zelf kunnen bepalen wat ze nodig hebben, dat hoeft niet allemaal landelijk te worden besloten.”

Ook moeten burgemeesters weer meer te zeggen krijgen over de politie. In bijvoorbeeld Rotterdam zijn door de gemeente inmiddels zo’n tweeduizend boa’s (opsporingsambtenaren) aangesteld. „Burgemeesters stellen hun eigen nieuwe soort gemeentepolitie samen. Ze zijn het zat dat de politie de wijken uit trekt en stellen daarom handhavers en toezichthouders aan om te kunnen optreden tegen asociaal gedrag. Meer samenwerking tussen boa’s en politie is geboden”, zegt Struijs.

Het onafhankelijke onderzoek dat Van der Steur zal aankondigen, moet voorkomen dat de Tweede Kamer nu besluit tot een eigen parlementair onderzoek naar de reorganisatie van de politie. Dat zou de VVD, die zich graag profileert als veiligheidspartij, een half jaar voor de verkiezingen slecht uitkomen.