Waarom staat Wilders weer voor rechter?

Proces Wilders

Opnieuw staat Wilders voor de rechter. De vorige keer wegens kritiek op de islam, nu om ‘minder Marokkanen’. Dat maakt deze keer het verschil.

Foto Remko de Waal / ANP

De strafzaak in de Haagse rechtbank tegen PVV-leider Geert Wilders begint maandag met het voordragen van de tenlastelegging. Zeven vragen over het proces.

1 Waar wordt Wilders van beschuldigd?

Van belediging van een groep mensen wegens hun ras. Tijdens de uitslagenavond van de gemeenteraadsverkiezingen op 19 maart 2014 had Wilders aan zijn aanhangers in een Haags café gevraagd: „Willen jullie in deze stad en in Nederland meer of minder Marokkanen?’’ Het publiek riep daarop: „Minder.’’ Daarna zei Wilders: „Nah, dan gaan we dat regelen.’’ De later wegens stelen uit de partijkas ontslagen voorlichter van de PVV, Michael Heemels, zei afgelopen zaterdag tegen de Volkskrant dat deze uitspraken zorgvuldig waren geënsceneerd. Op 12 maart had Wilders op televisie gepleit voor Den Haag als „stad met minder lasten en als het even kan ook wat minder Marokkanen’’.

2 Met welke bepaling is Wilders’ ‘minder’-uitspraak in strijd volgens het Openbaar Ministerie?

Met artikel 137c (lid 1) van het Wetboek van Strafrecht:

„Hij die zich in het openbaar, mondeling of bij geschrift of afbeelding, opzettelijk beledigend uitlaat over een groep mensen wegens hun ras, hun godsdienst of levensovertuiging, hun hetero- of homoseksuele gerichtheid of hun lichamelijke, psychische of verstandelijke handicap (…)’’.

Dit is een misdrijf. De gevangenisstraf is maximaal een jaar. Maar omdat Wilders deze uitspraak ook bij een andere bijeenkomst heeft gedaan, kan de gevangenisstraf theoretisch oplopen tot twee jaar. De geldboete is maximaal 20.500 euro.

De rechter-commissaris heeft inmiddels 35 mensen verhoord van de 6.400 die aangifte hebben gedaan tegen Wilders naar aanleiding van zijn uitspraken.

3 Geldt voor Wilders geen parlementaire immuniteit?

Nee, die geldt alleen voor uitspraken die zijn gedaan in het parlement zelf. Wilders deed zijn uitspraken in een café.

4 Wat is het verweer van Wilders tegen het OM?

Na de gewraakte uitspraken zei Wilders zelf indertijd dat hij alleen „criminele Marokkanen” bedoelde. Zijn uitspraak zou ook in overeenstemming zijn met zijn partijprogramma, dat pleit voor het uitzetten van criminele Marokkanen, voor een immigratiestop en voor het bevorderen van remigratie.

In oktober voerde de advocaat van Wilders, Geert-Jan Knoops, een zogeheten preliminair verweer van vijf uur, waarin hij de rechtbank verzocht de zaak niet in behandeling te nemen. De strafrechter zou niet mogen meewerken aan een ‘politiek proces’ om de PVV te beschadigen. Het zou gaan om politieke opvattingen van Wilders, waar de kiezer in het stemhokje over moet oordelen. De strafrechter zou zich dus uitspreken over een partijprogramma „dat door een miljoen Nederlanders wordt omarmd”. Volgens peilingen zou 43 procent van de Nederlanders de uitspraken van Wilders steunen. En waarom worden premier Rutte („pleur op”), burgemeester Aboutaleb en toenmalig Amsterdams wethouder Rob Oudkerk dan niet vervolgd voor „soms kwetsende en shocking’’ uitspraken?

5 Hoe reageerde de rechtbank tot nu toe op Wilders’ verweer?

De rechtbank zei vrijdag 14 oktober dat ze de zaak in behandeling neemt. Aan volksvertegenwoordigers moet „een ruime uitingsvrijheid worden gegund”, maar politici moeten ook gezien hun „belangrijke maatschappelijke functie vermijden in hun openbare uitingen intolerantie te voeden”. Waar tussen beide beginselen de grens ligt, zal de rechtbank in een uitgebreide inhoudelijke behandeling beoordelen. De zitting gaat waarschijnlijk drie weken duren. Hoogleraar rechtsfilosofie Paul Cliteur en hoogleraar mensenrechten, Tom Zwart, worden gehoord als getuigen-deskundigen. Zij vinden dat het debat over de meningen van Wilders niet in de rechtbank thuishoort maar in de publieke sfeer.

6 Wat is het verschil met de rechtszaak uit 2011, waarbij Wilders niet werd veroordeeld?

Het OM wilde toen niet vervolgen, maar werd daar door het Haagse gerechtshof toe gedwongen op grond van aangiften tegen Wilders. In de rechtszaak vroeg het Openbaar Ministerie toen zelf om vrijspraak.

Nu heeft het OM het initiatief genomen om te vervolgen. Veel van de gewraakte uitspraken van Wilders indertijd waren kritiek op de islam, een godsdienst. Dit keer wordt hij verdacht van kritiek op een specifieke bevolkingsgroep.

Het OM krijgt dit keer ook steun van een uitspraak van de Hoge Raad in 2014 over uitlatingen tegen homoseksuelen door de politicus Delano Felter, lijsttrekker van de Republikeinse Moderne Partij. Volgens de Hoge Raad moeten politici zich onthouden van uitlatingen „die aanzetten tot onverdraagzaamheid’’. Daarmee is de strafbaarheid van stevige uitingen verruimd. Dit is in overeenstemming met twee eerdere uitspraken van het Europese Hof voor de rechten van de mens, waarin politici werden veroordeeld.

7 Moet Wilders zelf bij het proces aanwezig zijn?

De PVV-leider had aangekondigd dat hij niet aan het proces meedoet en daarom niet komt. Maar hij heeft wel een advocaat, en aan eerdere zittingen heeft hij meegedaan. Bij de preliminaire zitting in oktober sprak hij de kijkers in het live uitgezonden proces direct toe en beschuldigde hij het OM van ‘klassenjustitie’.

Het OM of de rechtbank kunnen eisen dat de verdachte verschijnt. Als Wilders daar niet aan voldoet, zouden agenten zich tussen de beveiligers door moeten wringen om hem te arresteren. Dat beeld zal het OM waarschijnlijk willen vermijden.