NRC checkt: ‘Onderzoek Piet is flut’

NRC checkt

De Telegraaf over de toetsing van een standpunt van de Kinderombudsman.

Foto ANP / Roos Koole

De aanleiding

„Onderzoek Piet is flut” kopte De Telegraaf vrijdag op de voorpagina. De krant doelde op een standpunt over Zwarte Piet dat Kinderombudsman Margrite Kalverboer eind september naar buiten bracht. Daarin stelde ze dat Zwarte Piet kan bijdragen aan discriminatie, daarmee in strijd is met het Kinderrechtenverdrag, en zodanig moet worden aangepast dat kinderen er geen negatieve effecten meer door ervaren. Ze baseerde haar standpunt op klachten en enkele groepsgesprekken met kinderen. Te beperkt onderzoek voor zulke conclusies, schreef de krant.

Diverse media namen het bericht over. Pietenonderzoek was „kringgesprek” (Hart van Nederland), „vol vaagheden” (AD), „slecht uitgevoerd” (Powned), „veel te kleinschalig” (Elsevier).

Was het onderzoek van de Kinderombudsman „flut”?

Waar is het op gebaseerd?

Pim Walenkamp, onderwijzer op een middelbare school in Utrecht, „ontdekte” volgens De Telegraaf dat het onderzoek was gebaseerd op „niet meer dan vier groepsgesprekken met steeds tien scholieren”. De Groningse universitair docent statistiek Casper Albers wordt geciteerd. Hij zegt dat groepsgesprekken als onderzoeksmethode alleen geschikt zijn om anekdotisch bewijs te verzamelen. „Maar je kunt niets zeggen over wat de Nederlandse jeugd vindt.”

Binnenin de krant – op de site na betaling – gaat het artikel verder. De onderwijzer zegt dat hij van zijn leerlingen hele andere geluiden hoort. „De heersende mening is dat Zwarte Piet niets met discriminatie te maken heeft.” Hij vraagt om opheldering over de onderzoeksmethoden. In een reactie zegt de Kinderombudsman daarvoor geen reden te zien. „Wij hebben gezegd dat de kinderen met wie wij spraken geen representatieve groep vormen. De Kinderombudsman acht de gesprekken wel voldoende om een indicatie te krijgen.”

En, klopt het?

„Echt belachelijk” noemt de woordvoerder van de Kinderombudsman het artikel. „We hebben nooit de suggestie willen wekken dat het een representatief onderzoek is geweest.” Ze verwijst naar het Kinderrechtenverdrag dat de Kinderombudsman verplicht elk standpunt vooraf te toetsen aan de mening van kinderen. In dat kader zijn de groepsgesprekken over Zwarte Piet gehouden. Ze waren bedoeld als een „indicatie” benadrukt de woordvoerder, niet als wetenschappelijk onderzoek.

Lees hier lezersvoorstellen voor een alternatief voor Zwarte Piet: Welkom Witte Griet en Sleutelpiet

In het originele persbericht staat dat niet zo duidelijk. Er staat: „kinderen ervaren” (…) Zwarte Piet als discriminerend. En „veel gekleurde kinderen met wie is gesproken” ervaren discriminatie die rond de Sinterklaastijd erger wordt. Nergens staat met hoeveel kinderen is gesproken, evenmin dat de gesprekken niet bedoeld zijn als een representatieve steekproef. In het officiële standpunt staat dit laatste wel vermeld.

Ook de geciteerde wetenschapper Casper Albers was met het artikel in De Telegraaf niet zo blij. Behalve dat hij de Utrechtse onderwijzer Walenkamp met anekdotisch bewijs (ervaringen in de klas) zag aantonen dat het anekdotisch bewijs van de Kinderombudsman niet wetenschappelijk is, zag ook hij zijn eigen woorden „uit de context gehaald”. De journalist vroeg hem „is veertig kinderen niet wat weinig?”, waarop Albers had geantwoord „dat hangt af van het doel. Als je wilt laten zien dat een of ander verdrag geschonden wordt, „en ik vermoed dat dat hier het doel was”, dan heb je in principe aan één kind genoeg. Wil je iets zeggen over schaal, dan is de steekproefgrootte onvoldoende. Albers: „De journalist belde de volgende dag terug. De redactie had de alinea met deze context weggehaald, die paste niet meer op de pagina”.

Conclusie

De groepsgesprekken over Zwarte Piet waren niet bedoeld als representatieve steekproef maar als een juridisch verplichte toetsing van een standpunt. In het persbericht en ook in het officiële standpunt stond dit niet helemaal duidelijk waardoor de suggestie van empirie enigszins bleef hangen. Maar er is dus geen onderzoek en de stelling is daarom feitelijk niet te checken.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt