Recensie

Izy mist Rusland

In de debuutroman Eiland van jou van de Duitse schrijfster Kat Kaufmann (1981) draait alles om afkomst en ontheemding. Hoofdpersonage is de 26-jarige Russisch-joodse Isadora – Izy – Levin, die na de val van de Sovjet-Unie met haar ouders en grootmoeder naar Duitsland is geëmigreerd. In Berlijn probeert ze aan de kost te komen als jazzpianiste en componiste. Veel succes heeft ze niet, ook al was ze in haar geboortestad Sint-Petersburg een wonderkind op de piano.

In Berlijn treedt Izy af en toe met een jazzband op, maar in wezen leidt ze een doelloos bestaan vol feesten, slap geouwehoer en wodka. Haar houvast is haar liefde voor een andere Russisch-joodse immigrant, Timoer Hertz, een al even losbandig levende kunstenaar in wie ze een zielsverwant vindt. Helaas, een mooie toekomst is hun liefde niet beschoren, want Timoer woont met een Duitse vriendin samen en wil niet voor Izy kiezen.

De cynische Izy is zich bewust van haar positie als vreemdeling en haar half-joodse afkomst. Ze weet dan ook dat ze – als kind van een joodse vader en een niet-joodse moeder – dankbaar moet zijn voor de Duitse gastvrijheid, omdat ze er als ‘bastaard’ eigenlijk geen aanspraak op kan maken. Tegelijkertijd beseft ze dat ze in Duitsland een buitenstaander zal blijven, vooral omdat ze met een been nog altijd in Rusland staat en zwelgt in haar jeugdherinneringen. Niet voor niets vraagt ze op een gegeven moment aan haar geliefde: ‘Waar is thuis, Timoer?’

Kaufmann weet de tweespalt tussen die beide werelden scherp te verbeelden. Vooral wanneer ze het leven van de Levins in Rusland beschrijft, is ze op haar best en ontstijgt haar boek het niveau van een wilde, vermoeiende road novel. In een van die mooie passages stoort Izy zich aan haar vader, die in Sint-Petersburg dirigent was, maar in Berlijn actief is in de lokale politiek waardoor hij zijn artistieke verleden verloochent. ‘Ik wil mijn vader terug hebben. Die magere man die met gehaktballen gooide als de kantinedame een grote mond tegen hem had opgezet… En die met een haan aan de lijn uit wandelen ging langs de Nevski Prospect en zelf genaaide pakken van geruite wollen dekens droeg.’

Voor Izy is Rusland dan ook geen synoniem voor beschaafde armoede en repressie, maar voor warmte, gezelligheid en intellectuele diepgang. Een groter contrast met het zakelijke Duitsland is voor haar niet denkbaar. Izy’s enige troost is Timoer, met wie ze aan het einde van de roman in de tuin van een rijke kennis, het ‘eiland van jou’, een paar idyllische dagen doorbrengt. Maar voordat ze dat geluk kan beproeven, wordt ze eerst nog met een mes aangevallen in de metro, waardoor de beklemmende gekte van de grote stad zich opnieuw aan je opdringt.

Uiteindelijk wint de werkelijkheid het van de droom en beleeft Izy alsnog succes. Het is een troost die haar haar ongelukkige liefde voor Timoer doet vergeten.

Kat Kaufmann wordt bij Crossing Border op 4/11 geïnterviewd.