CDA sleutel om uit impasse rond referendum te komen

Oekraïneverdrag

Het kabinet heeft nog geen meerderheid achter zich voor het ratificeren onder voorwaarden van het EU-verdrag met Oekraïne.

CDA-leider Sybrand Buma. Foto JERRY LAMPEN / ANP

Eén partij heeft de sleutel in handen van het samenwerkingsverdrag tussen de Europese Unie en Oekraïne: het CDA. Het afgelopen weekend is van diverse kanten de druk op CDA-leider Sybrand Buma opgevoerd om het kabinet te steunen bij het vinden van een uitweg uit de impasse. Tot nu toe heeft Buma dit steeds geweigerd.

Europees commissaris Frans Timmermans (PvdA) riep zaterdag op de radio partijen in het parlement op verantwoordelijkheid te tonen. Hetzelfde deed minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA) zondag in het televisieprogramma Buitenhof. Vrijdag deed premier Rutte al een dramatische „hartekreet” uitgaan naar het CDA en andere oppositiepartijen.

Het kabinet moet de Tweede Kamer 1 november laten weten wat het gaat doen met de uitslag van het referendum van 6 april. Een grote meerderheid van de kiezers zei toen nee tegen het verdrag dat moet leiden tot nauwere samenwerking tussen de Europese Unie en Oekraïne.

In de laatste dagen voor de deadline is duidelijk geworden dat alleen het CDA nog redding kan brengen. De partij stemde eerder voor het verdrag, maar Buma vindt dat het ‘nee’ niet genegeerd kan worden. Ook dit weekend bleef zijn boodschap: het kabinet moet een besluit nemen en het CDA gaat geen mandaat geven voor Brusselse onderhandelingen.

Partijprominenten zoals oud-ministers Bot en De Hoop Scheffer hebben kritiek op de halsstarrige houding van Buma. Onder Eerste Kamerleden van het CDA is meer bereidwilligheid om het kabinet te hulp te komen. Ze zinspelen op uitstel van de beslissing tot na 1 november.

Het kabinet denkt aan een juridisch bindende verklaring waarin staat hoe Nederland het verdrag interpreteert. Daarin zal onder andere worden gezegd dat het geen opmaat is naar een EU-lidmaatschap van Oekraïne, dat er een geen sprake is van militaire bijstand van de EU aan het land en dat er als gevolg van het verdrag ook geen extra geld naar Oekraïne gaat. Ook zou in de verklaring moeten worden bevestigd dat er geen vrij verkeer van werknemers tussen Oekraïne en de Europese Unie komt.

Door deze juridisch vastgelegde uitleg denkt het kabinet tegemoet te komen aan de bezwaren van de neestemmers. Als de overige EU-lidstaten en Oekraïne hiermee instemmen, wil het kabinet het verdrag alsnog ratificeren. Oekraïne heeft geen moeite met de extra verklaring. Hetzelfde zou gelden voor de andere 27 EU-landen. In 2008 bedong Ierland een vergelijkbare constructie nadat de bevolking het Verdrag van Lissabon per referendum had afgewezen.

Voor deze oplossing heeft het kabinet de steun van de oppositie nodig, omdat het zelf niet beschikt over een meerderheid in de Eerste Kamer. D66 staat er niet onwillig tegenover maar heeft nog geen ja gezegd. Maar voor een meerderheid heeft het kabinet meer partijen nodig. Vandaar de druk op het CDA. Mogelijk wisselgeld is de toezegging van het kabinet om de referendumwet zo aan te passen dat internationale verdragen in de toekomst geen onderwerp meer kunnen zijn van een volksraadpleging. Het D66-congres nam zaterdag een voorstel aan van die strekking voor het verkiezingsprogramma.