Opinie

Welkom Witte Griet en Sleutelpiet

Opinie Kan het Sinterklaasjournaal zonder Zwarte Piet? Ruim honderd lezers reageerden op de oproep een verhaal te bedenken waarin Zwarte Piet geen ‘racistische karikatuur’ is. Over magisch snoepgoed, een verdwenen pakjesboot en een zwarte sint op een kameel.

Illustratie Roel Venderbosch

Zo kan het ook. Een zwarte heilige kindervriend die, hoog gezeten op een kameel, zijn intocht maakt. Achter hem een „aantal beeldschone vrouwen op paarden” en daarachter „een groepje met blanke slavinnen”.

Deze scène is bedacht door Justus Verster, hij reageerde op de oproep in NRC (31 mei) om een script te bedenken voor Het Sinterklaasjournaal waarin Zwarte Piet niet langer een racistische karikatuur is. Aanleiding was de open brief van ruim honderd schrijvers, acteurs en programmamakers aan de NTR waarin zij de omroepbaas vroegen de racistische karikatuur Zwarte Piet uit te zwaaien. De stereotype afbeelding van donkere mensen, paste volgens hen niet in de multiculturele samenleving.

Vol verwachting kijkt heel Nederland nu uit naar de eerste uitzending van het Sinterklaasjournaal, dinsdag 9 november.

Zo’n honderd lezers reageerden op de oproep. Zwarte Piet-haters en Zwarte Piet-lovers, pessimisten en optimisten, maatschappijcritici en sprookjesvertellers. Niet iedereen hield zich aan de maximale lengte van 500 woorden. De oplossingen zijn divers: Pieten verwisselen van kleur door op hol geslagen pepernootmachines of magisch snoepgoed; Sint schrijft een kinderreferendum uit of organiseert een talentenjacht (‘Pietenchallenge’); of Zwarte Pieten verdwijnen gewoonweg van het toneel, bijvoorbeeld omdat de pakjesboot hulp moet verlenen op de Middellandse Zee, „daar zijn veel vluchtelingenkinderen” (Inzender: J. Dekker).

Een aantal lezers beklaagde zich over het vooringenomen karakter van de oproep. „Zwarte Piet koppelen aan het slavernijverleden gaat mij te ver, we verbinden St. Nicolaas ook niet met de inquisitie”, schrijft Rob van ’t Zelfde. Sommige inzenders maakte van hun klacht een gedicht. Zo schreef A.L. de Werker:

Het gonsde weer eens in het land

Want wat was er aan de hand?

Een wedstrijd van een oude krant.

Die niet oud wil zijn maar bijdehand.

En Christine Klerk – naar eigen zeggen „een taaie oma uit Zaandam” – eindigt haar gedicht met „en nu heb ik er mijn buik van vol” – waarbij ‘vol’ rijmt op de vorige regel met daarin ‘marsepeinen drol’. (Ondanks haar vermoeidheid met het onderwerp zocht ze toch naar een oplossing. Bij haar is Piet zwart omdat hij in een ketel met chocolade is gevallen.)

Niet elk script is even kindvriendelijk. Dat van Herman Zonderland is zelfs ronduit grimmig. Het gaat zo:

Op 20 mei 2022 wordt op tv de programmering van de publieke omroep onderbroken voor een speciaal bericht. Dieuwertje Blok verschijnt in beeld. Ze kondigt een extra uitzending van het Siterklaasjournaal aan. Er is belangrijk nieuws, vertelt ze.

„Per decreet van de minister van Zuiver- en Eigenheid, Martin Bosma, zal dit jaar het volledige Sinterklaasfeest worden uitgezwaaid.” Uitzwaaidagen, die de Nederlandse cultuur moeten zuiveren van buitenlandse elementen, zijn inmiddels regeringsbeleid geworden. Hoofddoeken, minaretten en kebabtentjes zijn al eerder uitgezwaaid. Minister Bosma verschijnt in beeld. „Die zogenaamde goedheiligman komt natuurlijk uit Turkije”, vertelt hij. En dan die Zwarte Pieten. „De connectie met ons multiculturele verleden is onmiskenbaar en abject. Dit heeft vanzelfsprekend niks meer met het Nederland van nu te maken.”

Ook Ane Zandee had waarschijnlijk geen fris gewassen jongetjes en meisjes in pyjama voor ogen toen hij zijn script schreef. Ook bij hem wordt „het instituut Sinterklaas” afgeschaft, maar dan om een andere reden. „Het gaat hier om een verdorven instituut dat zo snel mogelijk uit ons collectieve nationale bewustzijn moet verdwijnen.” Daarom bedacht Zandee dat de Sint – „die we nog nooit hebben gehoord in deze racistische polemiek” nu eindelijk „zijn institutionele verantwoordelijkheid” moet nemen. Tijdens „een laatste openbaar optreden” moet hij volledig schuld bekennen en voor alle landgenoten „diep door het stof gaan”. Hij moet „waardig en bedachtzaam” zijn tabberd uittrekken en daarbij met vaste stem roepen: Ik ben schuldig, mea culpa, mea culpa, mea maxima culpa. Waarna een openbare zelfkastijding met zweepslagen volgt, tot de („eventueel geënsceneerde”) dood erop volgt. „Zodat alle kinderen, tijdens de landelijke live-uitzending, begeleid door hun ouders en traumapsychologen, met eigen ogen kunnen zien dat Sinterklaas nu echt dood en afgelopen is.” Daarna kan het volgens Zandee alleen maar beter gaan met Nederland. „Het afschaffen van de monarchie wordt een peulenschil, graaiers worden eindelijk aangepakt en nog belangrijker, 5 mei krijgt extra betekenis als we 5 december kunnen laten vallen.”

Een witte Zwarte Piet

Niet alle scripts gaan overigens uit van de multiculturele samenleving. In een aantal scripts wordt niet Zwarte Piet van zijn racistische kenmerken ontdaan, maar is Zwarte Piet eigenlijk gewoon wit.

Zo laat Lucinda van Ewijk de Zwarte Pieten meedoen aan Heel Holland Bakt. Omdat de Hoofdpiet van zijn leven nog nooit een pepernoot gebakken heeft, en reuze klunzig is, komt hij onder het beslag te zitten. Als hij het plakkerige deeg van zijn gezicht probeert te boenen, ziet hij tot zijn grote verbazing dat zijn gezicht wit wordt. (Verklaring: lang geleden had Sint besloten dat alle Pieten er hetzelfde uit moesten zien. Dat moest een einde maken aan pesterijen vanwege uiterlijke verschillen. Nu krijgen Pieten weer de vrijheid zelf te kiezen hoe ze eruit willen zien, als ze maar beloven elkaar niet te pesten.)

Kees Smit Sibinga laat – in een gloedvol verhaal van zes A4-tjes – in een wervelende storm een Klimpiet overboord slaan. De drenkeling wordt uit het kolkende water gered en aan boord gehesen. Maar wat is er aan hand met het gezicht van de doorweekte en kleumende Piet? „Het was niet alleen nat en koud, het was ook ….lijkbleek!” Het klappertanden verhindert Piet het praten. Eenmaal in de kajuit bij de kachel, onder de warme tabberd van Sint en na het drinken van warme chocolademelk, is „het gezicht van de Piet nog steeds…..spierwit!”

Wat blijkt: Zwarte Piet is eigenlijk een Witte Griet. Van Sint mogen de witte meisjespieten nooit mee naar Nederland, daarom gaan ze, al jaren, stiekem mee, vermomd als Zwarte Piet. Niet alleen kan Witte Griet volgens Sibinga „het bezwaar van een racistisch element” wegnemen, ook zou het „de genderbalans” in het Sinterklaasverhaal ten goede komen. Al willen zijn Witte Grieten niet door schoorstenen klimmen („We zijn meisjes en meisjes worden nu eenmaal niet graag vies”), maar wel voor de paarden zorgen.

De nieuwe hoofdacrobatenpiet uit het verhaal van Henna Goudzand Nahar is wel zwart. En hij heeft kroeshaar. En daarom wil hij niet geschminkt worden, en geen pruik op. „Ik ben toch al zwart, en ik heb toch al een afro?”, zegt hij in de schmink- en pruikenkamer. Als er commotie onder de Pieten ontstaat, beslist de Sint dat iedereen voortaan maar moet gaan zoals hij „van nature” is. Maar om de Pruik- en Schminkpieten niet werkeloos te maken, wordt iedereen nu geschminkt in vrolijke kleuren en draagt iedereen een gekleurde pruik met het eigen haartype („stijl, krullen, kroes”).

Afgelopen week maakte RTL bekend dat ze dit jaar in alle tv-programma’s Zwarte Piet vervangen door Schoorsteenpiet. Die oplossing is niet helemaal zonder risico, althans, volgens het script van Astrid Beukelman. „RIVM kondigt officieel aan dat roet gevaarlijk is”, is haar voorstel. Om de gezondheid van Piet te beschermen wordt het verboden nog langer door de schoorsteen af te dalen. Zo verdwijnt langzaam het roet van de gezichten en komen er Pieten te voorschijn die er net zo uitzien als „alle andere mannen, vrouwen en kinderen van licht tot donker en alle kleuren ertussen in”. „Iedereen die de Pietenacademie heeft gedaan kan immers Piet worden.”

Ook Jette van Lier (14) heeft liever niet dat Zwarte Piet nog door de schoorsteen gaat. In haar script laat ze een meisje van 6 de oplossing bedenken. Dit staat op het briefje dat het meisje in haar schoen stopt:

„Bedankt dat je vandaag alweer lanks bent gekoomen. Maar je moet alteid door de schoorsteen, en dat vindt ik ziellug. Daarom ga ik morgen met mama naar een sleutel-maker, om een suupur sleutul te maken voor alle huizen, dan hoef je niet meer door de vieze schoorsteen.”

Mocht de klimaatdiscussie de komende jaren eenzelfde dynamiek krijgen als de Zwarte Piet-discussie, dan zal Roetpiet niet lang meer Roetpiet zijn.