Wat hebben de Walen precies gewonnen?

Handelsverdrag

België heeft CETA, het verdrag tussen de EU en Canada, vrijdag na weken van verzet goedgekeurd. Maar zal het ook door alle parlementen komen?

De Canadese Foto Chris Wattie/Reuters

De Waalse premier Paul Magnette zei het echt, vrijdag in zijn parlement: hij zal CETA voortaan verdedigen. „Het geamendeerde en gecorrigeerde CETA is beter dan het oude CETA”, aldus Magnette. Donderdag staakten de Walen hun verzet en vrijdag keurden de Belgische regioparlementen het verdrag goed.

De tegenstand richtte zich vooral op het arbitragestelsel om geschillen te beslechten. De Waalse regering weigerde akkoord te gaan met dit Investment Court System (ICS), dat omstreden is omdat het investeerders in staat stelt bezwaar te maken tegen overheidsregels. Is dat nu inderdaad beter geregeld, zoals Magnette stelt?

De onderhandelingen van de afgelopen periode hebben twee aanvullende documenten opgeleverd bij het CETA-verdrag: een gezamenlijke verklaring van de EU en Canada en een verklaring van België. Recente versies van de documenten circuleren sinds enkele dagen op internet, onder meer op de website van de krant Le Soir.

In de gezamenlijke verklaring van de EU en Canada zetten de handelspartners de intenties van het CETA-verdrag uiteen. Canada en de lidstaten van de EU benadrukken dat de nationale regeringen zelf verantwoordelijk blijven voor regels over onder meer arbeidsvoorwaarden, milieubescherming en voedselveiligheid. Onder CETA wordt volgens de verklaring „resoluut afgeweken van de traditionele aanpak van geschillenbeslechting”, met permanente tribunalen in plaats van gelegenheidscommissies die achter gesloten deuren beslissen.

In de meest recente versie van de verklaring, afgerond voordat de Canadese minister van Internationale Handel eind vorige week met tranen in haar ogen de onderhandelingen verliet, is toegevoegd dat deze tribunalen zullen worden „geïnspireerd door de principes van de rechtspraak in de EU, de lidstaten en Canada, en internationale rechtbanken als het Internationale Hof van Justitie.” Ook is toegevoegd dat „de EU en Canada zeer snel zullen werken aan de vorming van een multilateraal tribunaal”, ter vervanging van bilaterale commissies.

De verklaring wordt door centrum-linkse politici in Europa en de regering-Trudeau aangevoerd als bewijs dat CETA een progressief handelsverdrag is. Trudeau noemde het akkoord deze week „de gouden standaard” voor handelsakkoorden. Freeland wees op de steun van vooraanstaande linkse politici in Europa, onder wie de Duitse vicekanselier Sigmar Gabriel en de Franse premier Manuel Valls.

Critici verwerpen die lezing, omdat de gezamenlijke verklaring volgens hen geen juridische status heeft. Het document is slechts een intentieverklaring over de geest van het pact, die het bij geschillen zal afleggen tegen de letter van het verdrag zelf.

Magnette eiste verdere toezeggingen, en kreeg die deze week: in de Belgische verklaring, waarin de voorwaarden uiteen worden gezet voor Belgische ratificatie van CETA, staat dat België het Europese Hof van Justitie om advies zal vragen over de „verenigbaarheid van ICS met Europese verdragen.” Op basis daarvan moet een nieuw stelsel worden overeengekomen. België is niet van plan om CETA te ratificeren met het systeem van geschillenbeslechting „in zijn huidige vorm”, aldus de verklaring.

Dat roept ernstige vragen op over de toekomst van ICS – en het CETA-verdrag in zijn geheel, dat nog moet worden geratificeerd door alle 28 landen van de EU. Wallonië houdt daarbij een veto, blijkt uit de Belgische verklaring – evenals andere lidstaten.

Tegenstanders van CETA houden daarom goede hoop dat het deze week geredde verdrag in de komende maanden of jaren alsnog sneuvelt. Zij eisen dat het arbitragestelsel helemaal uit het verdrag verdwijnt en dat geschillen worden beslecht bij openbare rechtbanken.

CETA geldt als de voorloper van een ‘nieuwe golf’ van handelsverdragen, waaronder TTIP tussen de EU en de VS, waarbij investeringsbescherming een nieuwe impuls krijgt. Volgens critici hoort investeringsbescherming niet thuis in verdragen tussen moderne rechtsstaten: het is opgenomen in handelsverdragen met minder ontwikkelde landen om investeringen te beschermen tegen onteigening door wispelturige regimes. Het was nooit bedoeld als middel om milieunormen en andere regels aan te vallen.