Column

Vijf tips om foute keuzes te voorkomen

©

Tientallen soorten jam. Een andere loopbaan. Een nieuwe lijsttrekker. Eerder stoppen met leven. Onze keuzevrijheid is enorm. Maar goed kiezen is moeilijk. Mensen zijn geen rationele beslissers, ook niet als het om belangrijke keuzes gaat. Hoe zit dat en zijn er methodes om tóch tot verstandige besluiten te komen?

Opvallend. Bij de discussie over ‘voltooid leven’ – in Den Haag, in de media, maar ook in onze keuken – kwam deze week regelmatig de veronderstelling naar voren dat mensen in de regel prima kunnen beslissen over ingewikkelde kwesties. Wie zich de afgelopen jaren echter een beetje heeft verdiept in psychologie of andere gedragswetenschappen, weet dat dit (laat ik het vanwege de gevoeligheid van het onderwerp heel voorzichtig formuleren) een volstrekt achterhaald idee is.

Mensen overschatten stelselmatig de rol van het bewustzijn en hun eigen rationaliteit. In werkelijkheid maken we talloze denkfouten bij het nemen van beslissingen. Ik noem een paar bekende irrationele neigingen: we vertrouwen te veel op kennis die al in ons hoofd zit (availability heuristic), we overwaarderen informatie die onze huidige mening bevestigt (confirmation bias), en we volgen te gemakkelijk wat de meerderheid vindt (conformity bias). Onze grootste fout: we denken dat het vooral anderen zijn die zo functioneren.

Nu even praktisch. Stel dat je op dit moment voor een belangrijke keuze staat, privé of professioneel, wat moet je dan doen? Vijf tips voor beter beslissen op basis van onderzoek.

1Maak vooraf een plan. Verdiep je allereerst in veelvoorkomende keuzefouten die mensen maken. Beschrijf vervolgens het probleem dat je wil oplossen. Zoek de oorzaken van dit probleem, verzin zoveel mogelijk oplossingen en schets de positieve en negatieve gevolgen van deze opties. Indien mogelijk: test je favoriete oplossing.

2Doe het niet alleen. Betrek anderen bij je belangrijke beslissingen, maar voorkom dat je elkaar slechts bevestigt. Tip van psycholoog Daniel Kahneman: laat mensen vooraf opschrijven wat ze vinden en waarom ze dat vinden. Ga pas daarna het gesprek in. Zo maak je slim gebruik van ieders kennis.

3Verzin alternatieve scenario’s. Wat nu als mijn beslissing totaal verkeerd uitpakt? En wat als het flink boven verwachting gaat? Bedenk extreme uitkomsten. Dat maakt het vervolgens gemakkelijker om tot een realistische prognose te komen.

4Stel kritische vragen. Op welke informatie baseer ik dit eigenlijk? Wat zijn de bronnen daarvan? Heb ik actief tegenspraak gezocht? Zou het ook heel anders kunnen gaan dan ik verwacht? Welke denkfouten heb ik mogelijk gemaakt?

5Las pauzes in. Laat je niet leiden door een tijdelijke gemoedstoestand of situatie. Schrijf je besluit op en kijk er op een later tijdstip, op een andere plek, of met iemand anders nog eens naar.

Dit is slechts een kleine greep uit de kennis over kiezen. Mooi dat wetenschappelijk onderzoek ons steeds meer inzicht verschaft in de manier waarop keuzes tot stand komen. Alleen moet je er als beslisser wél eerst toe komen je hier iets van aan te trekken. Ook dat is een keuze.

Ben Tiggelaar is gedragsonderzoeker, trainer en publicist. Hij schrijft elke week over management en leiderschap.