Loop mee door het huis van Charlie Chaplin

De villa waar Charlie Chaplin met zijn gezin woonde, is nu een museum. „Efteling meets Oliver Twist.”

©

“Ik stap elke dag met mijn linkerbeen uit bed. Does that make me a communist?” Het klonk als een grap, maar Charlie Chaplin (1889 -1977) bedoelde het serieus. Hij vond de aantijgingen en beschuldigingen van de Amerikaanse staat jegens hem zo absurd, dat alleen nog een Dadaïstisch antwoord op z’n plaats leek. In de felle anti-communistische sfeer die in het Amerika van de jaren vijftig heerste, bleek Chaplins liefde voor de Russische literatuur al voldoende hem ‘verdacht’ te maken.

Chaplin was een grappenmaker. Een slapstick komiek. Maar hij was ook een mensenrechtenactivist, pacifist, humanist, strijder voor rassengelijkheid, vrijheid van meningsuiting, kortom een mensch.

Te radicaal

En juist daardoor kwam hij terecht in het Zwitserse dorpje Vevey, idyllisch gelegen aan het meer van Genève. We schrijven 1953. Chaplin was op weg naar de Londense première van zijn film Limelight toen zijn terugkeervisum voor Amerika werd ingetrokken. Zijn liberale gedachtengoed bleek te radicaal voor het rigide, nog volop in rassenongelijkheid verkerende land, dat hem tot persona non grata bestempelde.

Ik loop door de parkachtige tuin van de majestueuze villa in Vevey waar hij met met zijn vrouw Oona in 1953 zijn intrek nam. Tweeëndertig kamers met een park met een imposant arboretum, want Chaplin was een boomliefhebber. Hier woonde hij tot zijn dood in 1977, intussen acht kinderen rijker. En hier bevindt zich nu Chaplin’s World, een museum annex amusementspark dat geheel aan zijn leven en werk is gewijd. De erven verkochten het landgoed voor een vriendenprijs aan de initiatiefnemers van het museum. Het duurde ruim zestien jaar om het van de grond te krijgen, en kostte meer dan zestig miljoen euro.

Maar dan heb je ook wat.

Kroonluchters en handbeschilderd servies

De villa zelf is voor een groot deel nog precies als in Chaplin’s tijd, met alle meubels en porseleinen poppetjes in vitrinekasten, kroonluchters, Lodewijk XV bureaus en handbeschilderde serviezen. Zelfs de slaapkamer en badkamer zijn nog in originele staat. Een griezelig gelijkende, levensgrote Chaplin stapt daar juist in bad. Het museum is een samenwerking met Grévin, het Franse wassenbeeldenmuseum, en overal zijn in was uitgevoerde filmscènes nagebouwd met angstwekkend echt lijkende acteurs, waaronder zijn ex-geliefde Paulette Goddard.

In de slaapkamer zit een oude Chaplin in de stoel, met Oona achter hem, terwijl ze televisie kijken. Het oogt allemaal een beetje spookachtig, maar door alle memorabilia (handgeschreven manuscripten, briefwisselingen met grootheden als Fellini, Churchill, Cocteau, Einstein, de originele Oscars, de knighthood-versierselen – hij werd in 1975 door koningin Elizabeth in de adelstand verheven – de Nederlandse Erasmusprijs uit 1965 en natuurlijk zijn echte wandelstok, bolhoed en te grote clownschoenen) is het wel de moeite waard.

Zeker omdat er ook veel aandacht wordt besteed aan zijn vredelievende en pacifistische initiatieven. Hoogtepunt zijn de beelden van de Oscaruitreiking die hij in 1972 kreeg voor zijn hele oeuvre. Chaplin hield er een emotionele speech die in het licht van de tegenwoordig weer fel oplaaiende discriminatie-issues, niets aan actualiteit heeft ingeboet. De staande ovatie die volgde is tot op heden de langste die ooit bij een Oscaruitreiking heeft geklonken.

Droevige taferelen in de studio

Naast de villa staat een studio, waarin het vooral om zijn filmleven draait. Ook hier in wassen beelden uitgevoerde scènes en droevige taferelen van zijn armoedige jeugd in de sloppen van Londen. Tikkie Efteling meets Oliver Twist. Maar de realiteit was ook sneu. Chaplins vader was alcoholist, zijn moeder stuurde hem naar het armenhuis en stierf uiteindelijk in een gekkenhuis.

Zijn glorietijd beleefde hij met slapstickhumor in de stomme filmperiode, maar gaandeweg sloop er steeds meer een politieke of sociale boodschap in zijn films, met als beroemdste voorbeeld The Great Dictator uit 1940, waarin hij genadeloos afrekent met het opkomende fascisme en Hitler. Opmerkelijk is dat de film heel wat kritiek kreeg te verduren in de Verenigde Staten; de regering noemde het zelfs officieel ‘een schandelijke aanval op een bevriend staatshoofd’.

Chaplin vercommercialiseerd

De enige route naar de uitgang van het museum loopt via de shop. En daar begint de Bibelebonsachtige Chaplinverering die niet alleen hier, maar in het hele stadje Vevey tot gekmakends toe wordt doorgezet. Flatgebouwen waarop tientallen meters hoge muurschilderingen van Chaplin zijn aangebracht, Chaplin bustours, Chaplinbeelden in parken en pleinen en een nieuwgebouwd Chaplinhotel, Modern Times geheten, genoemd naar een van zijn films. Niemand naar huis zonder een replicastok (9,90 euro), bolhoed (vanaf 39,- euro) of een opwindpoppetje dat zijn spraakmakende funny walk imiteert (19,50 euro).

Aan het einde van de dag bezoeken we zijn graf op een kleine begraafplaats aan de rand van het stadje. Hier werd hij ten tweeden male begraven, onder een dikke, ondoorgrondelijke betonlaag van bijna twee meter. Een paar maanden na zijn dood, werd zijn lijk namelijk opgegraven en ontvoerd. Er werd losgeld geëist. Na elf weken werden de daders gepakt en het lichaam teruggevonden. Er liggen verse bloemen op het graf. Even verderop ligt Graham Greene, en nog een paadje verder acteur James Mason. Bij de ingang van het kerkhofje staat een bord met ‘Charlie Chaplin linksaf’. Greene en Mason blijven onbenoemd.

De boodschap is duidelijk: Vevey gaat over Chaplin. En Chaplin alleen.

Het bezoek aan Chaplins World vond plaats vóór de opening. Het vervoer is betaald door myswitzerland.com.