Rutte zoekt steun met ‘hartekreet’

Referendum Oekraïneverdrag

Met een beroep op de valreep op „alle redelijke krachten” probeert premier Mark Rutte het Oekraineverdrag te redden na het 'nee’ in het referendum.

Foto JERRY LAMPEN/ANP

Met een zelfbenoemde „hartekreet” heeft premier Rutte vrijdag geprobeerd alsnog steun te krijgen voor het associatieakkoord met Oekraïne. Tijdens zijn wekelijkse persconferentie riep hij „alle redelijke krachten in Nederland” (lees: de gematigde oppositie) op om ondertekening van het verdrag alsnog mogelijk te maken. „Dit is groter dan Nederland alleen”, aldus Rutte.

Rutte wijst op Russen in Aleppo

Rutte heeft al vaak gezegd dat niet ratificeren zal leiden tot instabiliteit aan de oostgrens van Europa en „het beeld van een Europese Unie die verdeeld staat tegenover Rusland”. Nu haalde hij ook de Russische inmenging in de Syrische burgeroorlog erbij, in apocalyptische bewoordingen. Hij sprak over de „vacuümbommen” die Rusland op dit moment op de stad Aleppo gooit. „Europa moet eensgezind zijn tegen landen die dit doen”.

Dinsdag verloopt het ultimatum dat de Tweede Kamer aan het kabinet heeft gesteld om de impasse te doorbreken. Rutte heeft de afgelopen maanden ingezet op een „juridisch bindende verklaring”, die de Nederlandse ratificatie alsnog mogelijk zou maken. In die verklaring zou onder andere moeten staan dat Oekraïne op termijn geen lid wordt of militaire steun krijgt van de EU.

In de ministerraad is vrijdag al gesproken over een zogenaamde intrekkingswet voor de Nederlandse steun, zo bevestigen bronnen in de coalitie. Maar met de deadline in zicht doet Rutte een laatste poging om oppositiepartijen in de Tweede en Eerste Kamer te bewegen tot steun.

Rutte’s oproep was gericht aan D66, CDA, ChristenUnie, SGP en GroenLinks. Die partijen kunnen het kabinet in de Eerste Kamer aan een meerderheid helpen. Ze zijn vóór het verdrag, maar vinden sinds ‘nee’ in het Oekraïnereferendum dat het kabinet haar handtekening moet intrekken. Afgelopen maanden is het Rutte niet gelukt die partijen te overtuigen. „Ik sta hier met lege handen”, zei hij vrijdag.

Route via CDA-fractie in senaat

Rutte wil tot op het laatste moment proberen steun te vergaren. Eén van de routes die het kabinet probeert, is via de Eerste Kamerfractie van het CDA. Daarin zitten mannen als Ben Knapen, oud-staatssecretaris van Europese Zaken, en Niek Jan van Kesteren, voormalig strateeg van de pro-Europese werkgeverslobby. Die CDA’ers staan anders dan hun collega’s in de Tweede Kamer, „welwillend” tegenover ratificatie, zegt een ingewijde. Ze hebben intern een beroep gedaan op partijleider Sybrand Buma. Twee oud-ministers van Buitenlandse Zaken, Ben Bot en Jaap de Hoop Scheffer, deden dit publiekelijk. Toch is de kans klein dat individuele CDA’ers in de Eerste Kamer kunnen worden losgeweekt, schatten betrokkenen. Er zou gesproken zijn over een uitruil, waarbij het CDA steun verleent in ruil voor aanpassing van de referendumwet, zodat internationale verdragen er in de toekomst niet meer onder vallen. Eerste Kamerleden hebben het kabinet echter ook laten weten dat Buma het laatste woord heeft – en die is tegen.

D66 is constructiever

Volgens ingewijden stelt D66, dat het actiefst campagne voerde voor het verdrag, zich binnenkamers constructiever op dan het CDA. Maar D66 vindt dat Rutte nog niet met een werkbare oplossing is gekomen. Ook wacht de partij op wat het CDA gaat doen.

De ChristenUnie blijft tegen. En de hartekreet van Rutte verandert daar niets aan, zegt CU-leider Gert Jan Segers.