Poolse regering heeft lak aan Europese Commissie bij rel om tribunaal

De Poolse regering is niet van plan te luisteren naar de bezwaren van het hoogste rechtscollege in dat land, ook niet onder druk van de Europese Commissie.

Rechters van het grondwettelijke tribunaal in Polen. Foto Alik Keplicz/AP

De Poolse regering kiest voor de volle confrontatie met de Europese Commissie in de rel over het Poolse grondwettelijke tribunaal. “Ongegrond”, luidde de reactie van het Poolse ministerie van Buitenlandse Zaken donderdagavond op de aanbeveling van de Europese Commissie. Die riep Polen in juli op om uitspraken van hun eigen tribunaal niet langer te negeren.

Het hoogste rechtscollege van het land had eerder een reeks maatregelen van de nationaal-conservatieve regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS), die de werking van het hof ingrijpend zouden veranderen, ongrondwettelijk verklaard.

Zo drukte PiS de benoeming van een aantal zelfgekozen nieuwe rechters door. Dit terwijl het de aanstelling van andere rechters, geselecteerd door het vorige centrum-rechtse kabinet, tegenhield. Bovendien keurde het parlement nieuwe regels goed die het tribunaal volgens haar voorzitter ernstig dreigden te verlammen.

De Commissie had, onder leiding van vicevoorzitter Frans Timmermans, de Poolse regering tot donderdag gegeven om met een reactie te komen. Met een officiële brief maakt Warschau nu duidelijk dat het de wensen van de Commissie niet zal respecteren. Volgens het Ministerie van Buitenlandse Zaken gaat het om een “uitdrukking van onvolledige kennis over hoe het juridische systeem en het Grondwettelijke Hof in Polen functioneren.”

Als klap op de vuurpijl, maakte PiS woensdag alweer een nieuw controversieel wetsvoorstel bekend. Dit voorestel zou leiden tot de vervanging van de erg regeringskritische voorzitter van het hof, die in december met pensioen gaat, door een rechter van PiS-signatuur.

Met beide manoeuvres dwingt Warschau vicevoorzitter van de Commissie Frans Timmermans om zijn kaarten op tafel te leggen. Geen actie zou het signaal geven dat inbreuken op de rechtstaat onbestraft blijven. Maar wat zijn de opties?

In theorie kan Brussel nu een ‘Artikel 7-procedure’ opstarten. Die leidt in het uiterste geval tot het schorsen van stemrecht voor Polen bij alle beslissingen die Europese lidstaten gezamenlijk nemen. Maar het ontzeggen van het stemrecht in de Europese Raad moet het gevolg zijn van een unanieme beslissing van alle andere lidstaten. De Hongaars premier Viktor Orbán, die zelf zware kritiek krijgt voor zijn omgang met de rechtstaat, beloofde alvast een veto. Voorzitter van de Europese Raad en voormalig Pools premier Donald Tusk is een fel politiek rivaal van het huidige Poolse kabinet. Maar ook hij twijfelde bij een recente Europese top luidop aan het nut van een Artikel 7-procedure. Dat regeringsleiders het daarover eens zouden worden, noemde Tusk “weinig waarschijnlijk”.

Dat lijkt vooral de weg van de informele druk open te laten. Een mogelijkheid is dat andere lidstaten bij toekomstige onderhandelingen over de verdeling van Europese subsidies minder toeschietelijk zullen zijn met Polen, een van de voornaamste netto-ontvangers. Maar ook dat ligt moeilijk: discussies over geld kunnen ook een verdere bedreiging vormen voor de eenheid binnen de Unie.

Een woordvoerster voor de Europese Commissie verklaarde vrijdag de Poolse brief ontvangen te hebben en “te gepasten tijde” te zullen reageren.