Nagebouwde Hitlerbunker leidt tot ophef

Bunker van Hitler De ondergrondse bunker waar Adolf Hitler zijn laatste dagen doorbracht is deels nagebouwd en te bezichtigen in Berlijn. Niet iedereen is daar blij mee.

De replica van Hitlers bunker in Berlijn. Foto Michael Sohn/AP

Opnieuw heeft Berlijn zijn reputatie als hoofdstad van de smakeloosheid bevestigd, schreef Die Welt vrijdag honend over een particulier museum dat de werkkamer van Hitler in zijn ondergrondse bunker heeft nagebouwd. Die bunker, waar Hitler de laatste weken van de oorlog doorbracht en op 30 april 1945 zelfmoord pleegde, bestaat niet meer. Het Rode Leger heeft kort na de oorlog geprobeerd hem op te blazen, wat maar ten dele is gelukt, waarna er later nog meer delen zijn ontmanteld. De rest is volgestort met aarde.

Maar op ruim een kilometer afstand, bij het voormalige Anhalter Bahnhof, staat nog altijd een bóvengrondse bunker. De afgelopen decennia is die onder meer uitgebaat als spookhuis. Bezoekers konden er niet alleen martelwerktuigen bezichtigen, in de donkere ruimtes sprongen bovendien als spook verklede figuren achter zuilen vandaan om hen de stuipen op het lijf te jagen.

Maquette echte bunker

Maar de bezoekersaantallen van wat inmiddels de Berlin Story Bunker is gaan heten liepen terug en de eigenaar van het lelijke betonnen bouwsel moest iets nieuws verzinnen. Het werd Dokumentation Führerbunker, zoals de ingetogen benaming luidt, en het is vrijdag opengegaan voor publiek (toegang twaalf euro reserveren via internet). Er is een maquette te zien van de echte Führerbunker, er zijn veel foto’s, maar de grote trekpleister is de nagebouwde werk- en woonkamer van Hitler. In de bunker is te zien: een zithoek, bureau met telefoon en een beeldje van een herdershond, daarboven aan de muur een portret van Frederik de Grote, een tapijtje op de vloer, een zuurstoffles en in een hok een staande klok. Authentiek zijn de spullen niet, maar alles is wel redelijk getrouw nagebouwd aan de hand van foto’s en bouwplannen, al zagen de bank en leunstoelen van Hitler er anders uit.

Bezoekers komen daar overigens pas na een rondleiding van anderhalf uur, die ze eerst, een verdieping lager, onder meer door de ruimte voert waar in de laatste oorlogsdagen 12.000 mensen dicht op elkaar gepakt, en staand in de uitwerpselen, de slag om Berlijn hoopten te overleven. Die rondleiding is educatief bedoeld, en ook om kritiek te pareren dat dit museum een slaatje uit sensatiezucht en Hitler probeert te slaan.

Disneyland

Maar dat overtuigt niet iedereen. Het uitgangspunt moet zijn geweest, spot de Duitse krant Die Welt: Kinderen, geniet ervan, maar bedenk wel dat het héél, héél erg was. Een woordvoerder van de Topographie des Terrors, een documentatiecentrum en tentoonstelling over de misdaden van onder meer Gestapo en SS onder het naziregime, noemde de nieuwe bezienswaardigheid „een Disney-land variant” van wat zij zelf doen, „gericht op effectbejag”. Tegen die kritiek brengt ‘Dokumentation Führerbunker’ in dat er onder het publiek een grote nieuwsgierigheid en tegelijk onwetendheid is, waar de tentoonstelling aan tegemoet komt. In april volgend jaar komt er tentoonstelling bij, met de titel: Hitler en het Derde Rijk: Hoe kon het gebeuren?