Recensie

Trumpland: Lofzang Michael Moore op Clinton

Documentaire

Michael Moore (Bowling for Columbine, Fahrenheit 9/11) is ervan overtuigd dat Trump gaat winnen. Dus maakte hij een film om dat te voorkomen.

Demonstrant tegen Trump in de documentaire 'Michael Moore in Trumpland'. ©

‘Trumpstemmers welkom’ staat met grote letters op de gevel van het Murphy Theater in het kleine stadje Wilmington in swing state Ohio, waar activist en documentairemaker Michael Moore een onemanshow houdt. De kans dat Trumps kiezers – mochten ze in de zaal zitten – een goede avond hebben, lijkt evenwel niet heel groot. De verfilmde theatershow is vermoedelijk de langste steunverklaring die Hillary Clinton ooit heeft gekregen. Meer dan de helft van Moores optreden is een lofzang op haar karakter, haar idealisme en haar daadkracht.

Neem Hillary’s zorgwet. Sinds de mislukking daarvan in de jaren negentig zijn volgens Moore een miljoen mensen omgekomen omdat ze, onverzekerd, te laat naar de dokter gingen. „Een miljoen doden omdat we niet naar Hillary wilden luisteren.”

Met de haat tegen Clinton steekt Moore de draak: als zij echt 46 mensen heeft vermoord, zoals aanhangers van complottheorieën denken, is zij dan niet juist dé vrouw om IS aan te pakken? Het decor in het theater waar de film is opgenomen: grote jeugdfoto’s van de Democratische presidentskandidaat.

Bekijk Michael Moore in Trumpland op de website van de NPO

Zwevende kiezers bekeren

Het is duidelijk. Michael Moore probeert hier niet de Trumpstemmer te bekeren, maar zijn eigen aanhang: onafhankelijken en nog zwevende linkse kiezers die Clinton, zoals Moore zelf lang deed, zien als een product van het corrupte establishment. Het land moet namelijk gered worden. Moore is er van overtuigd dat Trump gaat winnen, „door de RustBelt-Brexit” van staten als Michigan (waar Moore vandaan komt), Wisconsin, Pennsylvania en Ohio. „Negeer die peilingen. Alles wat een Michigander tegen een peiler zegt is bullshit”, zei hij bij de première van de film.

Linkse Amerikanen moeten kortom gaan stemmen. Ook al hebben ze geen zin, ook al denken ze dat het niet meer hoeft omdat Clinton toch wel wint. Moore probeert ze lekker te maken met een lijstje van Clintons potentiële executive orders (alleen vrouwen mogen geweren kopen, de posterijen worden gered door een nationaal programma voor wietbezorging).

Hij doet voor hoe je ook vol Hillary-haat naar het stembureau kunt rijden en een offer voor je land kunt brengen. Mocht Clinton na twee jaar tóch weer onder een hoedje spelen met het grootkapitaal, dan belooft Moore zichzelf kandidaat te stellen.

Zelf, zegt hij, heeft hij altijd „een verboden liefde” gekoesterd voor that hot shit-kickin’ feminist babe. Maar die liefde was dan niet politiek. Moore steunde Bernie Sanders in de voorverkiezingen, en zwoer eerder nooit op Clinton te stemmen omdat zij de oorlog in Irak steunde. In 2008 steunde Moore Obama en noemde Clintons aanvallen op hem „walgelijk”. Zijn pragmatische draai nu doet denken aan 2004; toen smeekte Moore de onafhankelijke Ralph Nader niet mee te doen om de linkse stem niet te verdelen. In 2000 had Moore Nader juist gesteund.

‘Film’ is voor Trumpland wel een erg groot woord. Het is een geregistreerde conference, onbeholpen gemonteerd. Moore schreef er een jaar aan, maar de film werd half oktober opgenomen en ging na een montage van een week in première. De VPRO volgt daar met de uitzending van zondag vlot op.

Lees ook de tv-recensie van Hans Beerekamp: Boze witte man Michael Moore wordt feminist

Tirade vol pathos

Als documentairemaker werkt Moore met confrontaties en dialogen en mikt hij op het absurde. Als conferencier schakelt hij heen en weer tussen een Youp van ’t Hek op een zacht vuurtje en een Seth Gaaikema die ontroerd raakt door zijn eigen weemoed.

Veruit het best is hij op dreef in een tirade vol pathos over het wereldbeeld van de Trumpkiezer: een middelbare blanke man als Moore zelf, een uitstervende soort, overal voorbijgestreefd door vrouwen. De man die door politiek en economie is uitgebraakt en nu met Trump als ‘menselijke molotovcocktail’ het systeem wil opblazen dat hem in de steek liet. „En dat voelt goed. Voor een dag. Een week. Een maand hoogstens.”

Om te laten zien hoe Amerika zich kan verzoenen, heeft Moore een verrassing in petto. Dat is een oud fragment uit een van zijn eigen tv-shows, waarin hij ten tijde van de Lewinsky-affaire op zoek gaat naar een date voor Hillary Clinton. De jonge Donald Trump ontwijkt de vraag of hij niet een afspraakje met haar wil, maar zegt beleefd: „Het is een prima vrouw. Erg toegewijd. Ik denk dat het helemaal goed met haar komt.”