Recht & Onrecht

Hoeveel politiewerk stoot de overheid af naar het publiek?

Informatisering zorgt voor een revolutie in het politiewerk. Het wordt tijd voor strategieën waarbij burgers en bedrijven een deel van het politiewerk overnemen. Nieuwe samenwerking is nodig om het handhavingstekort aan te vullen, schrijft Piet van Reenen, in de Politiecolumn.

Zoals God verdween uit Jorwerd, zo verdween de politie uit mijn dorp Zetten, langzaam maar zeker. Vroeger was daar een groep van de Rijkspolitie met bureau en cellen. Dat was wettelijk vastgelegd. In 1993 verdween met de komst van de nieuwe Politiewet die Rijkspolitiegroep. Het bureau kwam verder weg te liggen en in 2012 nog weer verder. Je ziet in dat dorp nu alleen politie als er iets ergs aan de hand is. En natuurlijk is ook de bank is weggetrokken. God is er nog wel, maar dat is een uitzondering.

Gelukkig kreeg ik een uitnodiging voor een WhatsApp groep in de brievenbus. De WhatsApp groep zou bij verdachte situaties de deelnemers moeten waarschuwen, zodat de kans op betrapping van dieven, vernielers of aanranders zou worden vergroot. Je kan de groep aanmelden bij de politie, maar die melding heeft verder geen betekenis. Vroeger heette dat “zelfredzaamheid” en buurtpreventie. Een WhatsApp groep is gemakkelijker en laagdrempeliger en het is de nieuwe trend. Een rapport van de Vrije Universiteit van 2014 documenteert de groei en de variatie van autonome burger- en bedrijfsinitiatieven. Door social media ontwikkelt zich snel een nieuwe wereld van  medianetwerken die voorzien in een veiligheidsbehoefte.

Is er samenhang en strategie?

Zo wordt de “doe-democratie” zichtbaar in het veiligheidsdomein. De terugtred van de politie uit het toezicht op straat, ook in steden, is gevolgd door veiligheidsinitiatieven van burgers en van bedrijven, een autonoom proces. Het onzalige aanbod van de overheid in de jaren negentig om veiligheid overheidszaak maken, kon niet worden waargemaakt. Burgers en bedrijven moeten voor een deel van hun eigen veiligheid zorgen.

Mooi, maar is er samenhang, coördinatie, strategie? Nee, met uitzondering van banken die gezamenlijk overvallen en plofkraken hebben aangepakt, is het een autonome ongestuurde beweging. Moet dat zo blijven? Is de autonomie van burgers en bedrijven een kracht of is het zaak om bepaalde vormen te faciliteren of zelfs te laten organiseren door de politie en eventueel om anderen te weren? Is het tijd voor een “responsibilization strategy”, voor een initiatief van de overheid om de verantwoordelijkheid voor toezicht, voor de voorkoming van misdrijven en de bestrijding opnieuw te verdelen tussen overheid en burgers en daar ook initiatieven in te nemen?

Sociale media maakten terugtocht politie draaglijk

Social media hebben de doe-het-zelf veiligheidszorg sterk gestimuleerd en zo de terugtocht van de politie uit de openbare ruimte draaglijk gemaakt. Het is een van de vele effecten van de informatisering van de samenleving. Die informatisering heeft ook in de breedte een revolutionerende werking op het werk van de politie. Wie de moeite neemt om op YouTube filmpjes van de politie te bekijken, ziet dat centralisten van de politiemeldkamers en die van cameratoezicht samen “real time” politie-eenheden aansturen bij riskante incidenten. Bij ernstige delicten spelen camerabeelden een steeds belangrijker rol en er is software in ontwikkeling die het mogelijk maakt om de politie te laten meekijken in camera’s op openbare plaatsen zoals parkeerplaatsen, stations en winkelcentra. Op in- en uitvalswegen van steden en bij grensovergangen noteren camera’s kentekens van voertuigen. Voorbeelden van “sensing” waarvoor de nationale politie een heel programma heeft lopen. De koppeling van databestanden van de voormalige politieregio’s in een centrale politiedatabank en de bewerking daarvan geeft nieuwe mogelijkheden aan de opsporing.

Ook politiesystemen kunnen worden gehackt

Maar informatisering produceert ook nieuwe vormen van criminaliteit, voor een groot deel ongedacht, qua omvang onbekend en veranderend en vaak grenzen overschrijdend. Het bestrijden ervan vraagt hoogwaardige expertise, grote investeringen, innovatievermogen, durf bij de leiding, de mogelijkheid om regelgeving snel te produceren en aan te passen en de vorming van internationale netwerken van specialistische groepen. Contra strategieën van criminele groepen zullen zich ook toeleggen op moderne informatietechnologie en het hacken van politiesystemen. Wanneer een mol de politie kan binnenkomen, kan ook een gesloten informatiesysteem worden gecompromitteerd of gehackt. Ook hier weer de vraag naar aandacht, hoogwaardige expertise, investeringen en programma’s.

De politie heeft zich teruggetrokken uit mijn dorp en ik ga meedoen met een WhatsApp groep voor veiligheid. Elders is belangrijker werk te doen, sterker nog, overal zijn tekorten er is sprake van een systematische overvraging van politie.

Kan de politie de cybercriminaliteit wel aan?

Waar ik ongerust over ben is of er wel lijn in zit, of er wel goed is nagedacht over de  mogelijke grotere verantwoordelijkheid van  burgers en bedrijven voor veiligheid, of er een lange termijnstrategie is. Dat geldt ook voor de nieuwe vormen van criminaliteit die met informatisering samenhangen.. De vrouw die binnen de Nationale politie het team “high tech crime” leidde en de opsporing van computercriminaliteit vorm moest geven, gelooft er niet meer in. Ze is naar het bedrijfsleven vertrokken, uit teleurstelling in het beleid van de minister en omdat ze niet gelooft dat de overheid en dus ook de politie de vereiste topexpertise, snelheid en daadkracht heeft om cybercrime goed aan te pakken. Het bedrijfsleven, zo denkt zij, is daartoe beter in staat.

Hoor ik ook hier een ‘’responsibilization strategy” opkomen? Is de oplossing van het schaarste-, traagheids- en expertiseprobleem van de politie in dit domein dat andere organisaties, een deel van de aanpak van cybercriminaliteit voor hun rekening nemen? Het lijkt er wel op. Maar dan is ook hier de vraag naar de eigen strategie en de keuzen van de overheid en van de politie. Wat wordt wiens verantwoordelijkheid en wat wordt wiens taak? En ook buiten dat domein wordt de suggestie van een herverdeling luider gehoord: outsourcing van politiewerk bij evenementen bijvoorbeeld. De vraag naar een nieuw lange termijn beleid ligt breder.

De reorganisatie van de politie is haar eerste fase voorbij. Er ontstaat binnen het ministerie van V&J weer ruimte om over de aanpak van onveiligheid en criminaliteit op de langere termijn te denken en beleid te ontwikkelen. Die ruimte moet benut worden. Ook de politie begint uit de reorganisatiekramp te raken en ook voor haar geldt de vraag naar de keuzen voor de toekomst. Die moeten worden gemaakt, want alles willen aanpakken leidt tot te veel symbolische handhaving en dat is slechts zelden een  “responsible” remedie.

 

De Politiecolumn verschijnt wekelijks en wordt geschreven door deskundigen uit de politiewereld.