De grote finale van de Europese Hunger Games

Foto van de Week Arjen van Veelen schrijft wekelijks over een nieuwsfoto. Vandaag: De ontruiming van het tentenkamp bij Calais.

Foto PHILIPPE HUGUEN/ AFP PHOTO

Zet duizenden jonge mannen op een camping in de duinen zonder voorzieningen. Laat ze jaren wachten en vechten om een ticket naar Eldorado. Laat af en toe ratten los. Ontruim het kamp voordat de hoofdprijzen zijn uitgedeeld. Film dit van alle kanten.

Deze week was de grote finale van de Europese Hunger Games. Meer dan 700 journalisten waren geaccrediteerd om de ontmanteling te zien van Europa’s grootste krottenkamp, op drie uur rijden van Utrecht. De Jungle van Calais. Op elke 10 bewoners een journalist.

Wat vooraf ging: na de opening van de kanaaltunnel groeide bij die flessenhals een stuwmeertje van gelukszoekers. Een voorgeborchte. De bewoners kwamen er vrijwillig.

Vorige week woonden er naar schatting 6.500 mensen, onder wie 1.000 kinderen zonder ouders en/of verzorgers. De journalisten kregen een fantastische eindshow voorgeschoteld. Er waren rellen, altijd mooi. Sommige bewoners stapten weliswaar netjes in de bussen, maar anderen staken hun eigen tenten in de fik, de suïcide van een stad. Er was het strovuur van koepeltentjes, de dikke zwarte pluimen. Het was filmisch, als de evacuatie van Duinkerken, in een andere eeuw, een half uurtje verderop.

Het was de Grote Brand van Londen, de Grote Brand van Rome. Maar welke beschaving brandde?

De naam Jungle maakte het in elk geval makkelijker om de inwoners als primitief te zien. En hoe lang zou de camping er trouwens gestaan hebben als er louter blauwogige blonde kinderen zonder ouders en/of verzorgers hadden gewoond?

Getalsmatig stelde de camping niets voor vergeleken met de mega-vluchtelingensteden buiten Europa. Denk aan het Zaatari-kamp in Jordanië (83.000 inwoners), een Lowlands van ellende. Of Dabaab in Kenia (350.000), een Los Angeles van tenten.

Maar de Jungle was vooral een mythische stad: een symbool voor de immigratiedruk op Europa. Op deze imaginaire stad kon je projecteren wat je wilde, net hoe je over immigratie dacht.

Europa’s schrikbeeld danwel schandvlek.

Je kon een anarchie zien, een Lord of the Flies, een oord vol aanrandingen en berovingen. Of je zag het campinggevoel van de mensheid. Of je zag de overlevingsdrang, de vindingrijkheid, die we zo graag associëren met ‘Afrikaans’, denk aan de blikken autootjes in de Wereldwinkel.

De Jungle was ook een omgekeerde propagandastad. Hoe afschrikwekkender de camping, hoe minder bezoekers die trekt. De erbarmelijke omstandigheden, in het hart van ons favoriete kampeerland, kwamen Frankrijk niet eens slecht uit. Dat land nam in vergelijking tot Duitsland schandalig weinig vluchtelingen op. Maar de camping leek overboekt.

Tentensteden zijn de paddestoelen die groeien bij de welvaartskloof. Er bestond ook die dankbare mythe dat in Calais geen ‘echte’ vluchtelingen woonden. Het was ook raadselachtig. Deze mensen kwamen wel degelijk vooral uit oorlogslanden: Soedan, Afghanistan, Irak, Iran, Syrië, Eritrea, Pakistan, bleek uit een ‘volkstelling’ van Artsen Zonder Grenzen. Dat verklaart ook waarom ze die ratten enzoorts aankonden: ze hadden al veel erger meegemaakt, in Darfur, Aleppo of Mosul.

Zeker, ze waren al in een veilig, zij het ongastvrij land. In Engeland hoopten ze zich met familie te verenigen, of dachten ze meer kansen te hebben. Deze jonge mannen (95 procent was man) koesterden die o zo menselijke droom om hun leven net iets te verbeteren. Ieder die zijn huis eens heeft verbouwd weet dat je daar soms even voor moet lijden.

De Jungle was Europa’s meest ambitieuze camping.

„Missie geslaagd”, zei de prefect van Calais na de ontruiming, als een man die tevreden naar de muur kijkt waar hij net een vochtplek heeft overgeschilderd, die veroorzaakt wordt door een groeiende barst in de muur.

Terwijl hij het zei, arriveerden er al nieuwe wildkampeerders, gingen er al weer haringen de grond in.

Het bloed kruipt waar niet gaan kan. Je kunt een camping sluiten, maar daarmee ontmantel je niet de menselijke aard.

De Jungle was een stad van dromers. Precies dat is Europa kwijtgeraakt sinds de bouw van de Kanaaltunnel, dat megalomane bouwproject. Er was champagne bij de opening in 1994, mooie woorden over open grenzen; sindsdien volgden aanslagen, Brexit, enzovoorts.

Iedere generatie bouwt zijn eigen monument. Wij bouwden muren en een nulsterrencamping. Wat er smeult in Calais is die antieke Europese droom.