Cultuur

Interview

Interview

Terrorismebestrijder

©

‘Buurt moet letten op terugkerende jihadisten’

Terreurbestrijding

Terugkerende jihadisten zijn vervuld van haat tegen het Westen. Laten we voorkomen dat ze onderduiken in hun oude netwerken, zegt NCTV-chef Dick Schoof.

Ouders, vrienden, buurtbewoners – ze kunnen allemaal een rol spelen om het gevaar van de terugkerende jihadisten te verkleinen. Dat zegt terrorismebestrijder Dick Schoof.

Nu de strijd tegen Islamitische Staat zijn apotheose nadert, is de kans groot dat een deel van de naar schatting 170 Nederlandse IS-strijders – voor zover ze niet omkomen of uitwijken naar ander IS-gebied – teruggaat naar steden als Delft, Den Haag, Eindhoven, Arnhem en Rotterdam. Daar komen veel ‘uitreizigers’ vandaan. Volgens Schoof, Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, zijn ze gewend geraakt aan geweld, nogal eens labiel van karakter, beroofd van een droom, en mogelijk vervuld van wraakgevoelens tegen het Westen. Daarmee vormen ze een gevaar voor de samenleving, zegt hij.

Bovendien kent zijn dienst niet de precieze aantallen uitreizigers. Misschien zijn er wel meer dan 170 Nederlanders bij IS actief, zegt Schoof. Al voegt hij er meteen aan toe dat het vermoedelijk „niet gaat om grote aantallen, maar hooguit tien à twintig meer”. De familie van deze ‘niet-gekenden’ meldde hun uitreis niet.

Daarnaast zijn er in Europa ook nog eens „enkele tientallen operatives” actief, zoals Schoof ze noemt: „IS-strijders, geboren in Europa, die met instructies van IS een nieuwe aanslag zoals in Parijs of Brussel-Zaventem voorbereiden.”

Schoof voorspelt dat Nederlandse terugkeerders onder de jihadisten zullen proberen op te gaan in de netwerken die ze vertrouwen: „Familie, vrienden, en zelfs criminele netwerken. Dat was de les die we uit de gebeurtenissen in het Belgische Molenbeek hebben getrokken. Daar konden terugkeerders van het slagveld die heel gevaarlijk bleken lang onzichtbaar blijven. Dat kwam doordat ze door familie en vrienden werden geholpen. We doen daarom een beroep op juist diezelfde netwerken van ouders, vrienden en andere netwerken om ons te helpen. Daarnaast letten de inlichtingen- en veiligheidsdiensten natuurlijk ook op.”

Waarom zou een vader zijn teruggekeerde zoon aangeven?

„Ouders worden enorm heen en weer geslingerd tussen loyaliteiten, dat is waar. Wat helpt, is dat we veel van deze ouders kennen, al uit de tijd van het uitreizen van hun kind. Toen hebben we hen al proberen duidelijk te maken dat we dezelfde belangen hebben. Wat ook helpt: de vader van Reda Nihalha, die zich onlangs vanuit Syrië als spijtoptant presenteerde, zei op televisie: ‘Waarschijnlijk krijgt mijn zoon na zijn terugkeer straf en komt hij in de gevangenis. Nou, dat moet dan maar.’ Zo’n houding is misschien een voorbeeld voor andere ouders.”

En als ze toch niet meewerken?

„Gelukkig bestaan in veel van de wijken nog structuren waarin mensen elkaar kennen. De welzijnswerker, de leraar, de wijkagent, de vrijwilligster van een hulpstichting. Ook van hun kant zal hulp moeten komen. De wijkagent, bijvoorbeeld, die een nieuw, onbekend iemand naar binnen ziet gaan bij een bepaald gezin dat hij kent. Of de slager die ineens merkt dat er niet vier maar vijf halal-worsten worden besteld door dat gezin om de hoek.”

Is het niet domweg inlichtingenwerk, waarvoor u de school en zelfs de slager wilt inschakelen?

„Nee, want we doen hier helemaal niet geheimzinnig over. Ik zeg het nu tegen u. We zeggen het ook tegen ouders, tegen scholen, zodat het op ouderavonden besproken wordt.” Schoof is niet bang dat hij zo terugkeerders op een idee brengt hoe ze beter onzichtbaar kunnen blijven voor de inlichtingendiensten en anderen. „Ze moeten toch ergens heen.”

Eerder kreeg Schoof kritiek omdat hij een ander gevaar niet genoeg had onderkend: dat terroristen via de asielzoekersroute Europa zouden binnenkomen. Intussen is duidelijk dat een deel van de daders van ‘Parijs’ en ‘Brussel’ en hun handlangers wel degelijk onopgemerkt tussen de asielzoekers per boot uit Turkije naar Griekenland kwamen. In november vorig jaar zei Schoof nog: „Waarom zou IS dat risico willen nemen met hun getrainde jihadisten? Een gevaarlijke tocht in gammele bootjes, de kans op ontdekking bij controleposten onderweg? IS heeft veel geld en kan veiliger routes kiezen.”

Een jaar later ontkent Schoof dat hij het gevaar heeft onderschat. „We hebben steeds gezegd dat zoiets zou kunnen gebeuren. In die zin waren er alert op. Maar ik had het niet verwacht. Ik vond en vind het trouwens nog steeds een omslachtige benadering.” Wel zijn intussen aanvullende maatregelen genomen zoals meer controles door Frontex, het EU- agentschap dat de buitengrenzen bewaakt, en het beter checken van – mogelijk – valse paspoorten. Of het genoeg is? Het appel van Schoof op ouders en buurten laat zien dat de NCTV aanvullende actie nodig acht.

Opvangsysteem

Dit voorjaar bleek ook dat de screening in Nederlandse azc’s niet op orde was. Met 4.000 asielzoekers per week „kraakte het registratie- en opvangsysteem in zijn voegen, laat staan dat we inlichtingenmatig toen alles konden doen wat nodig was”, erkent Schoof. Hij zegt echter dat de diensten de achterstand na de pieken hebben ingehaald en alsnog alle noodzakelijke checks gedaan hebben. Onduidelijk is wat die checks hebben opgeleverd. Schoof spreekt over een ‘handvol signalen’ uit azc’s. Tenminste één persoon is opgepakt op verdenking van betrokkenheid bij terrorisme. Dat was in een vluchtelingenopvang in Zaandam. „Deze persoon zit nog steeds vast.”

Intussen maakt de AIVD zich grote zorgen dat terroristen versleuteld met elkaar chatten zonder dat de diensten erbij kunnen. Deelt Schoof hun zorg? „Ik snap de problemen die inlichtingendiensten hiermee hebben. Maar het kabinet heeft met instemming van de AIVD en van ons, gesteld geen achterdeur te willen om toch in dat chatverkeer te kunnen. Burgers moeten ervan op aan kunnen dat hun elektronisch verkeer privé is. Dat betekent niet dat er geen andere wegen zijn om erachter te komen waar terroristen mee bezig zijn. De nieuwe wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten biedt kansen.”