Waar gaan de kinderen van Calais heen?

Het migrantenkamp in Calais is ontmanteld, zeggen de autoriteiten. Maar volgens hulporganisaties zitten er nog kinderen. Vijf vragen over de ontmanteling.

Foto AP / Thibault Camus

„Bye bye jungle”, riepen opgetogen Afghanen maandag in de rij voor een plek in een opvangcentrum in Frankrijk. Uitgezwaaid door de agenten met wie ze dagelijks strijd leverden rond de ferryterminal in het havengebied, vertrokken die dag de eerste 45 bussen naar de provincie. Dinsdag volgden 33 bussen en na nog eens 32 bussen op woensdag verklaarde prefect Fabienne Buccio van het departement Pas-de-Calais de operatie „voltooid”. Dit is „het eind van de jungle”, zei ze opgetogen over de ontmanteling van het Franse modderkamp. Vanaf maandag wordt het stukje duingebied dat officieel ‘La Lande’ heet „teruggegeven aan de natuur” en dat is „een historisch moment”.

1. Echt? Is het probleem nu opgelost?

Dat valt te bezien. Donderdagochtend al meldden zich in Calais de eerste nieuwe migranten. Calais blijft, op 35 kilometer van Dover, de wachtkamer voor mensen die een poging willen wagen om illegaal in het Verenigd Koninkrijk te komen. „Sinds twintig jaar zijn hier permanent vluchtelingen”, zegt Christian Salomé van de plaatselijke hulporganisatie Auberge des Migrants. Afhankelijk van geopolitieke omstandigheden (Kosovo in de jaren negentig, Libië en Syrië nu) neemt hun aantal toe of af.

Vanaf het moment dat president François Hollande in september aankondigde dat de ‘jungle’ „geheel en definitief” zou worden opgedoekt, zijn volgens schattingen van de hulporganisaties zo’n tweeduizend mensen uit eigen beweging uit het kamp vertrokken. Een deel van hen verblijft volgens Salomé in kraakpanden in en om Calais. In Grande-Synthe (bij Duinkerken) melden zich volgens de burgemeester nu dagelijks vijftig nieuwe mensen bij het plaatselijke kamp.

2. Wie heeft onderdak gekregen?

Totaal 5.596 mensen hebben zich tot en met woensdag vrijwillig gemeld bij een speciaal geopende hangar vanwaar de bussen naar zo’n 280 opvangcentra vertrokken. Ongeveer 1.500 migranten bleken volgens een (door Artsen Zonder Grenzen bekritiseerde) oppervlakkige gezichtscontrole minderjarig. Het merendeel van de ondergebrachte migranten zegt uit Soedan, Eritrea en Afghanistan te komen. Alle Franse regio’s, behalve Corsica en Île-de-France rond Parijs, hebben nieuwe opvangcentra geopend.

3. En nu?

In de zogenoemde Centres d’Accueil et d’Orientation proberen de Franse autoriteiten de migranten ervan te overtuigen een asielaanvraag in Frankrijk te doen. Dat doet uiteindelijk 90 procent, zegt directeur Pascal Brice van de Franse asieldienst Ofpra, die de laatste maanden twee keer per week zelf in het kamp was om op vluchtelingen in te praten.

„Mensen vroegen me: waarom zouden we u vertrouwen? Het is nogal wat als je maandenlang onderweg bent naar Engeland en je dan halverwege je droom moet opgeven. Maar nu het weer kouder wordt zien veel mensen in dat het kamp onleefbaar was geworden.”

Volgens Brice hebben de laatste twee jaar al ongeveer 10.000 migranten in Calais na gesprekken met zijn medewerkers asiel aangevraagd. Wie geen aanvraag doet of na de formele procedure (die ruim twee jaar kan duren) wordt afgewezen, moet het land uit, zegt minister van Binnenlandse Zaken Bernard Cazeneuve ferm. Sinds begin dit jaar zijn volgens hem 1.783 mensen vanuit Calais het land uitgezet.

Maar voor Soedanezen en Afghanen geldt dat ze zelden worden teruggestuurd of direct na hun uitspraak zelf verdwijnen, zeggen hulporganisaties. Waarna ze in de illegaliteit belanden en vaak weer terugkeren in Calais.

4. Hoe zit het met de kinderen?

Ongeveer honderd kinderen hebben de nacht van woensdag op donderdag wegens gebrek aan bedden in de containers buiten moeten doorbrengen, zeggen hulporganisaties. Op grond van afspraken tussen Parijs en Londen kunnen minderjarige migranten zonder ouders als ze familie in het Verenigd Koninkrijk hebben legaal de oversteek maken. 234 kinderen zijn volgens het Franse ministerie van Binnenlandse Zaken deze week op die manier al vertrokken. De kinderen die zijn achtergebleven in een voor hen ingericht containerkamp tussen de afgebrande hutten en tenten in de ‘jungle’ worden overgebracht naar „een tiental” speciale centra voor kinderen, zei prefect Fabienne Buccio tegen Le Monde.

Donderdagochtend zijn twee bussen met kinderen vertrokken.

Foto AP / Thibault Camus

De vluchtelingen en migranten worden met bussen geëvacueerd naar in totaal 287 opvangcentra in Frankrijk. Naar schatting verbleven dit weekend tussen de 6.400 en 8.100 mensen in de uitgestrekte sloppenwijk. Foto AP / Thibault Camus

5. Maar waarom nu pas?

De Franse regering schippert al twee jaar tussen daadkracht en mededogen. De ontmanteling van de ‘jungle’ vlak voor de winter is volgens Cazeneuve een puur „humanitaire” operatie. Maar critici vermoeden dat ook de naderende verkiezingen een zekere rol spelen. Immigratie en de Franse identiteit zijn bij de rechtse voorverkiezingen centrale thema’s geworden, terwijl een deel van de linkervleugel van de regerende socialisten de Franse onverschilligheid hekelde.

Al twee jaar klagen inwoners en ondernemers in Calais over het uitdijende kamp, maar bij een recent protest begin september kregen ze voor het eerst de toezegging dat het geheel ontruimd zou worden. De beelden van de grootste krottenwijk van Europa mochten dan slecht zijn voor het imago van Frankrijk in het Westen, de autoriteiten redeneerden dat de beroerde omstandigheden zouden voorkomen dat nog meer mensen naar Frankrijk zouden trekken. Terwijl Duitsland in 2015 ruim een miljoen asielaanvragen te verwerken kreeg, bleef dat aantal in Frankrijk beperkt tot 79.000. Dit jaar verwacht Pascal Brice 100.000 aanvragen.