Ook in Japan beledigt Duterte de VS

Filippijnen Het anti-Amerikanisme van president Duterte en diens toenadering tot China valt slecht in de regio, maar ook in legerkringen in eigen land.

Foto Kazuhiro Nogi / AP

Zo enthousiast als de nieuwe Filippijnse president Rodrigo Duterte vorige week in China werd onthaald, zo stroef verliep zijn bezoek aan Tokio deze week. Uit alle macht probeerde zijn gastheer, premier Shinzo Abe, Duterte ervan te overtuigen dat hij de VS beter te vriend kan houden in plaats van te vertrouwen op een relatie met China.

Maar op Duterte, die vorige week in Beijing pontificaal de Filippijnse „scheiding” met de VS aankondigde, maakte het weinig indruk. Op een persconferentie in Tokio verklaarde hij onbekommerd dat hij „buitenlandse”, lees: Amerikaanse, troepen „misschien in de komende twee jaar” weg wil hebben. Later stelde hij de Japanners – die juist dichter tegen de VS aanschurken, gezien de Chinese expansie – voor om samen militaire oefeningen te houden.

Met zijn drastische koerswijziging heeft Duterte in het hele Pacifische gebied voor grote onrust gezorgd. Loopt een belangrijke bondgenoot van de VS over naar aartsrivaal China juist als China bezig is zijn greep op de Zuid-Chinese Zee te versterken? Die vraag houdt de machthebbers in Washington, Tokio, Seoul, Hanoi, Jakarta en Canberra bezig. Welnee, reageerde Duterte. Hij wil alleen een onafhankelijk buitenlands beleid voeren.

Maar ondanks zulke geruststellingen reageren ook in de Filippijnen zelf velen geschokt op de uitlatingen van Duterte. Yen Makabenta, columnist van de Manila Times, zei dat hij bij Dutertes bezoek aan Beijing moest denken aan een kowtow (onderwerpingsgroet), waarbij vreemdelingen zich vroeger nederig voor de Chinese keizer moesten uitstrekken op de grond.

Ook bij hoge militairen en zakenlieden leven zorgen. Onder gewone Filippino’s wekken Dutertes tirades tegen de VS eveneens verbazing. De meeste Filippino’s hebben meer op met de VS dan met China. Alleen een groep linkse Filippino’s staat vanouds kritisch tegenover de Amerikanen.

Marinepatrouilles met de VS

Duterte maakt de verwarring nog groter door de samenwerking met de Amerikanen nog niet echt te beëindigen. Filippijnse functionarissen in Manila onthulden dat gezamenlijke marinepatrouilles vorige week gewoon waren doorgegaan. Nog steeds maken Amerikaanse militairen op grond van geldende defensieakkoorden gebruik van vijf bases. En op het eiland Mindanao bedienen Amerikaanse militairen nog altijd drones in de strijd tegen radicale moslims.

De militaire banden tussen de Filippijnen en de VS zijn al decennia hecht. Het Filippijnse leger koopt materieel in de VS en veel officieren zijn daar opgeleid. De Amerikanen geven ook trainingen tegen piraterij en terrorisme, en leren wat te doen bij rampen.

Verbreking van die banden zou hard aankomen en zou – menen analisten – ook op weerstand stuiten bij de strijdkrachten. Ook zou het lastig zijn als de Filippijnen voortaan Chinees of Russisch materieel kopen, zoals Duterte heeft geopperd, in plaats van de betere Amerikaanse wapens.

Zowel in de Filippijnen als daarbuiten wijzen velen er op dat Duterte niet op eigen houtje een bondgenootschap kan opzeggen. Ook het Filippijnse parlement heeft daarover zeggenschap. De vraag is zeer of dat er met de vereiste tweederde meerderheid mee zou instemmen.

Een prominente Filippijnse jurist wees Duterte erop dat hij een afzettingsprocedure riskeert als hij te makkelijk concessies doet in het territoriale conflict met China. De president erkende dat. „Dit moet met instemming van het Congres gebeuren, en van elke Filippino die erbij is betrokken. Nu ben ik daartoe niet gemachtigd.”

Niet ondenkbaar is ook dat Duterte, die pragmatisch kan zijn, concludeert dat hij de VS toch maar beter niet te vlug de rug kan toekeren. Want heeft China de Filippijnen, afgezien van handelskredieten, wel zoveel te bieden? En wie steunt dan immers de Filippijnen in zijn territoriale conflict met het machtige China?