Jarige jojo-partij staat nu stevig

D66

Dit weekend jubileert D66 dat in haar 50-jarige bestaan dalen en pieken afwisselde. Nu voorspellen de peilingen de tiende zege op rij.

Op 15 september 1966 presenteerde een groep van 36 mensen in perscentrum Nieuwspoort in Den Haag een voorstel voor politieke vernieuwing. Zij noemden zichzelf het initiatiefcomité D66. Foto D66

‘Operatie Lazarus III’ werd het in 1985 binnenskamers bij D66 genoemd. Voor de zoveelste keer moest worden gewerkt aan de wederopstanding van de weggekwijnde partij. Weglopende kiezers, weglopende leden en nog maar weinig relevant in het politieke debat. Het lukte. Een jaar later was de weg omhoog gevonden. Grote hoogten, diepe dalen: het is eigen aan D66 dat dit weekeinde in de Amsterdamse RAI haar 50-jarig jubileum viert.

Tegenwoordig zijn bijna alle partijen onderworpen aan de grilligheid van de kiezer. De zogeheten volatiliteit is groot. De vaste aanhang van partijen is door de jaren heen steeds kleiner geworden. In de plaats hiervoor kwam de zwevende kiezer, die per verkiezing moet worden gewonnen.

Het in 1966 opgerichte, toen nog met apostrof geschreven D’66, heeft het pragmatisme altijd als leidend beginsel gehad. Sterk wisselende verkiezingsresultaten waren het gevolg. Vijftig jaar D66 laten het beeld zien van een jojo-partij: dan weer een niet weg te cijferen politieke factor, dan weer een partij op sterven na dood, met grote schuld bij de Belastingdienst.

In 1974 werd in Amersfoort nog een speciaal opheffingscongres gehouden. Er stemden 242 leden voor opheffen en 188 tegen. Dat de partij desondanks nog bestaat komt doordat bij deze cruciale stemming het benodigde quorum niet aanwezig was.

Drie jaar later werd onder leiding van fractievoorzitter Jan Terlouw een poging tot reanimatie ondernomen. Hij wilde alleen lijsttrekker worden bij de verkiezingen van 1977 als daarvoor 66.000 handtekeningen zouden worden verzameld. Ook moesten minstens 1.666 mensen zich als D66-lid melden. Beide grenzen werden ruimschoots overschreden. Jan Terlouw werd bij de verkiezingen van 1981 zelfs een stemmenkanon.

Maar een jaar later zat de partij alweer in de vrije val. Vervolgens was het enkele jaren later oprichter Hans van Mierlo die de partij nieuw leven inblies.

Omlaag, omhoog, omlaag, omhoog. Het bijzondere is dat D66 nu al jaren achtereen een gestage maar tegelijk relatief beheerste groei doormaakt. Alexander Pechtold, die volgende maand tien jaar partijleider is, kon na de goed voor D66 verlopen verkiezingen voor de Provinciale Staten van vorig jaar melden dat dit de negende overwinning op rij was. En als de peilingen gelijk krijgen, komt daar bij de Tweede Kamerverkiezingen van volgend jaar een zege bij. D66 die nu twaalf zetels heeft, schommelt in de peilingen rond de zeventien zetels.

Daar komt bij dat D66 meer verankerd is. Lange tijd zijn de Democraten, die aanvankelijk het vermolmde Nederlandse politieke bestel wilden laten ontploffen, door de gevestigde partijen als ‘indringers’ beschouwd.

In de jaren negentig werd D66 na een grote overwinning bij de gemeenteraadsverkiezingen in Leiden nog buiten de onderhandelingen gehouden voor het college van B en W. De partij was „onvoldoende geworteld” in de stad, zeiden de politieke concurrenten.

Dat is nu anders. Nadat de partij in 2010 weer de weg omhoog had gevonden, is vanuit het partijbestuur veel geïnvesteerd in scholing van leden. De vrijblijvendheid moest weg. D66 diende een echte politieke partij te worden. Als D66 ook op lokaal niveau wilde meeregeren, waren er voldoende capabele kandidaten nodig.

En de kiezer moest het mogelijk maken. Dat deed die, bij de raadsverkiezingen van 2014. In steden als Amsterdam, Utrecht, Den Haag en Groningen kan D66 zich sindsdien de grootste partij noemen.

Lees ook het opiniestuk van een campagneleider bij Greenpeace Als het erop aankomt, heeft de natuur niets aan D66

Vijftig jaar geleden hield de toen pas opgerichte partij een congres, net als komend weekeinde in de RAI. Het verliep chaotisch. Na twee dagen vergaderen werden de vijfhonderd congresgangers om 18:00 uur letterlijk de zaal uitgezet, omdat de zaal niet langer gehuurd kon worden. Voor die avond stond in het congrescentrum nog een ander evenement gepland. In de gang werd verder vergaderd over de vraag hoe men nu verder moest. Er werd besloten tot een derde congresdag op de dag na Kerstmis. Zover zal het dit weekeinde niet komen. D66 is een echte politieke partij geworden, met gedisciplineerde leden.