Cultuur

Interview

Interview

Foto's: Merlijn Doomernik

Geef millennials wat krediet

Anne Neuteboom (27) debuteert dit seizoen als cabaretière. In haar voorstelling ‘Weg’ veegt zij als millennial de vloer aan met babyboomers. “Ik heb misschien niet de skills die jij had toen je twintig was, maar ik kan weer andere dingen.”

Anne Neuteboom is het meisje bij de slager in de supermarkt. „Rollades knopen. Dat is mijn leven”, zegt ze in haar cabaretvoorstelling Weg, waarmee ze dit seizoen debuteert. Het slagerswerk leverde door de conflicten met oudere klanten voldoende stof voor verhalen over een stevig generatieconflict, met aan de ene kant de ‘millennials’ (geboren tussen 1980 en 2000) en aan de andere kant de ‘babyboomers’ (de generatie die volwassen werd in de jaren zestig en zeventig).

Na haar afstuderen in 2013 aan de Koningstheater Academie in Den Bosch, een cabaretopleiding, werkte Neuteboom aan haar eerste programma. Met een half uur uit Weg won ze vorig jaar cabaretfestival Cameretten. De geremdheid uit haar jeugd („ik was vet verlegen”) is ze kwijt. Haar liefde voor Brigitte Kaandorp en Sanne Wallis de Vries brachten haar er zelfs toe om een theateropleiding te gaan volgen. Die twee inspiratiebronnen zijn nog zichtbaar in het ontregelende en de hangerige toon van haar debuut.

Wij-jullie

Eén van de ongerijmdheden die Neuteboom (27) in Weg signaleert, is hoe dubbel ouderen naar haar en haar leeftijdsgenoten kijken. „Er wordt veel van ons verwacht. Tegelijk worden we door de mensen die dat verwachten de hele tijd neergesabeld.”

De kritiek vat ze samen met: jullie kunnen het niet, jullie zijn niet goed genoeg, jullie hebben geen vaardigheden. „Ik heb misschien niet de skills die jij had toen je twintig was, maar ik kan weer andere dingen.” In de voorstelling zitten veel van zulke dialogen, en in ons gesprek schiet ze vanzelf in die vorm: ik-jij, wij-jullie.

Hoe kwam je ertoe om een programma te maken over de botsing van generaties?

„Het onderwerp vond mij. Ik werkte in de supermarkt tussen andere twintigers die of aan het studeren waren of afgestudeerd waren, maar geen werk konden vinden en dan maar fulltime in de winkel gingen werken. In de kantine kwam iedereen zuchtend binnen. Daar kon je je hart luchten. Als je in conflict raakte met een klant, zei zo iemand dat ik maar een vak had moeten leren. Maar ik héb godverdomme een vak geleerd!”

Draaiden conflicten altijd om oud versus jong?

„Buiten de supermarkt loopt oud tegen jong misschien niet zo hoog op, maar in die micro-samenleving was het een groot probleem.”

Wat wordt jou verweten?

„Dat ik weinig verstand van zaken heb. Dat ik over weinig parate kennis beschik. Dat klopt. Ik weet veel dingen niet.”

Is het niet raar om dingen niet te weten?

„Het is soms wel lastig, maar ik zoek vaak dingen op. Onze generatie wordt vaak verweten dat we geen stelling willen nemen, maar dat doe ik bewust niet. Als ik een onderwerp google, vind ik een beperkt stukje informatie dat niet altijd betrouwbaar is. Dan ga ik daar misschien stelling over innemen. Een jaar later komt er nieuwe informatie beschikbaar en blijkt dat ik aan de verkeerde kant zat. Ik wil dat niet.”

Is dat niet juist wat er van je verwacht wordt als millennial: betrouwbare, verifieerbare informatie online vinden?

„Ja, in sommige gevallen kan ik dat ook. Of het nuttig is weet ik niet, maar als je iets wilt weten over technologie of apparaten, dan moet je bij mij zijn. Ik weet echt wat je moet hebben, welke verkopers er wel of niet zitten te liegen. De beste telefoon, het beste geheugen voor je telefoon. Het interesséért me. Het gaat me goed af, dus dan investeer je er meer tijd in. Maar met geschiedenis, politiek of ethische kwesties heb ik problemen. Bij politici heb ik de neiging te denken: zij hebben ervoor gestudeerd. Dan zullen ze toch wel het beste met ons voor hebben? Ik leef me ook te veel in politici in. Al die stront die ze over zich heen krijgen… dat vind ik zielig voor ze.”

Hoe kijk jij naar media?

„Ik kom uit een wantrouwend nest. Mijn vader was vrachtwagenchauffeur en werd later logistiek medewerker. Mijn moeder werkt in een museum als kinderbegeleidster. Zij leerden me om af te gaan op de meest kritische bron. Maar later zag ik bij vrienden die in de media werkten hoe stukken tot stand kwamen en wat het verschil kon zijn tussen het ruwe materiaal en het eindmateriaal. Dat kan je vet manipuleren. Het gevolg is dat ik het meest positieve stuk geloof. Als iemand in de media als een verschrikkelijk persoon wordt afgeschilderd, terwijl hij zelf de beschuldigingen ontkent, dan denk ik dat hij wel het slachtoffer zal zijn van vervelende journalistiek.”

Dus jij gelooft nog in Trump?

„Nee, dat niet. Zo erg is het ook weer niet. Maar als gewone burger vind ik het lastig te bepalen wat waar is en wat niet.”

Je begint je voorstelling met de mededeling dat je ooit iets wilde met Afrikaanse kindjes. Hoe ver reikt het idealisme van de millennial?

„Volgens mij hebben veel mensen net als ik goede intenties. Maar als puntje bij paaltje komt, zetten ze niet door. Ik verschuil me achter: geen tijd, geen geld. Ik voel me daar wel kut over. Maar als ik rijk ben, ga ik bakken geld overmaken.”

Hoort schuldgevoel bij jouw generatie?

„De twintigers die ik ken, zijn vrij hard voor zichzelf. Dat kan uit schuldgevoel zijn. Van huis uit hebben ze al die doelen meegekregen: goede opleiding, mensen helpen, demonstreren, aanpakken, vaste baan, sparen, onze kont afvegen en niet onze pensioenpot opmaken. Hoe harder ik tegen die vijftigers schreeuw ‘dat ga ik niet doen’, hoe harder ik mij afvraag of ik dat wél had moeten doen.”

Fragment van Anne Neuteboom op het Camarettenfestival 2015. De tekst loopt door onder de video.

Een van de oorzaken van de problemen van millennials, stel je vast, is onderwijs.

„Het studiehuis. De docent somde aan het begin van het jaar op wat we moesten leren. Vervolgens checkte hij vier keer per jaar of we dat echt aan het doen waren. Wij waren vijftien! Natuurlijk waren we dat niet aan het doen. En dan zei hij: ‘Ik ben zó teleurgesteld in jullie. Ik heb precies uitgelegd wat jullie moesten doen.’ Is het dan wel mijn schuld? Had die docent niet moeten zeggen: fuck het studiehuis, we gaan elke week huiswerk controleren?’

Wat verwijt je de babyboomers?

„Dat ze niet de verantwoordelijkheid nemen voor wat ze zelf hebben veroorzaakt. Wijs mij niet af om een spellingsfout in mijn sollicitatiebrief. Ik kan redelijk spellen, maar -dt vind ik moeilijk. Dan krijg ik als reactie: ‘Mensen die basale dt-fouten maken, gaan we niet aannemen.’ Op zo’n denigrerende kaktoon. Dat was bij de zonnebank. Waar het geen kak uitmaakt of je kan spellen. Ga er een beetje ruimhartig mee om als een millennial een spelfout maakt.”

Is dat de boodschap van de voorstelling: geef de millennial wat krediet?

„Ja. Wees aardiger voor elkaar. Ik probeer me ook meer in te leven in die babyboomer. Ik leef me nu meer in in de ander. Je moet kruipen voor oudere klanten als ze wat willen: ‘Ja, u bent beter dan ik. Ja, ik ga alles voor u in het werk stellen.’”

Je lijzige manier van praten sluit goed aan bij de klagerige en sarcastische momenten. Speel je daarmee?

„Toen ik begon met mijn opleiding aan de Koningstheater Academie sprak ik supernasaal. Dat moest ik afleren. Maar uiteindelijk vond ik dat ik mijn persoonlijkheid te veel aan de kant had geschoven, dus ik heb dat nasale deels teruggebracht.”

Komt wat je doet voort uit ergernis?

„Ja. Terwijl ik dat een nare eigenschap vind van mezelf. Het is machteloze woede. Zeker omdat je achter die toonbank niks kan. In de voorstelling zeg ik van alles terug, maar dat kon niet echt. Dan bouw je enorm veel frustratie en woede op.”

Aan het eind fantaseer je hoe je een klant neersteekt met een vleesvork.

„Dat is echt gebeurd: dat ik achter de toonbank stond en om dat moment te overleven – dramatisch gezegd, ik zat tot het gaatje – ging ik me voorstellen hoe ik in slowmotion met mijn messen die kop uit elkaar zou hakken. Toen dacht ik: dit gaat echt niet goed.”

Wat heb je toen gedaan?

„Niks. Weer een nieuwe lading kipkluifjes in de oven geflikkerd.”

Anne Neuteboom: Weg. Tournee t/m 29 april 2017. Inl: anneneut.nl