Column

De schoorsteenpiet is een compromis om trots op te zijn

Afgelopen zaterdag was ik op Schiphol om iemand op te halen. Toen we richting uitgang liepen, kwam een tweetal marechaussees op ons af. Meer specifiek op mij af. Of ik me kon identificeren. „Alleen ik?”, vroeg ik terwijl ik in mijn zakken naar mijn pasjeshouder zocht. „Alleen zij?”, vroeg het gezelschap waar ik me in verkeerde in koor. „Alleen zij”, beaamde de marechaussee. Ondertussen ging er van alles door mij heen. Had ik me verdacht gedragen? Een misplaatste bomgrap gemaakt? Onbewust iets gezegd? De marechaussee voerde de druk op: „Uw identiteitsbewijs, mevrouw.” Mijn zakken waren inmiddels op, en ik moet paniek hebben uitgestraald want de marechaussee haalde lachend mijn pasjeshouder tevoorschijn. Die had ik ergens laten vallen, zij hadden hem gevonden, en een van de twee had me herkend.

Eigenlijk wil ik het hebben over Zwarte Piet, maar als ik daarmee was begonnen dan was de kans groot dat u diep had gezucht en door had gebladerd. De relevantie van de anekdote komt straks, eerst dit. We zijn op een punt aanbeland waarin online bedreigingen, verwensingen en boycotacties een ingecalculeerd gevolg zijn als je een standpunt inneemt over de evolutie van de knecht van Sinterklaas. Toen RTL maandag bekendmaakte te stoppen met de traditionele Zwarte Piet, waren er mensen die plechtig beloofden nóóit, maar dan ook echt nóóit meer te kijken naar een zender van deze landverraders. Maar aan de kijkcijfers te zien blijkt Goede Tijden Slechte Tijden toch een te groot offer.

Verandering doet pijn, maar met de mensen die moeten wennen aan het nieuwe uiterlijk van Zwarte Piet komt het vast goed. De discussie erover was bij vlagen zeer smerig en de verwijten die over en weer gingen waren ridicuul – iedereen die Zwarte Piet niet wilde veranderen zou een racist zijn, iedereen die hem wel wilde veranderen een zeikerig slachtoffer. Maar uiteindelijk is het gelukt en dat is iets om trots op te zijn.

Het bewijst namelijk dat burgers zelf compromissen kunnen sluiten die nodig zijn om een multiculturele samenleving inclusief te maken voor zoveel mogelijk mensen. Het toont aan dat fundamentele veranderingen ook – of nee, juist – vanuit de samenleving kunnen komen. Ook al gaat dat morrend – heel wat mensen die instemmen met het veranderen van Piet ‘om maar van het jaarlijks gezeik af te zijn’. Who cares, het gezeik heeft gewerkt. Actievoeren werkt. Debatteren werkt.

Des te interessanter is de rol van een aantal politici. Slechts enkele uren na het besluit van RTL maakte de VVD er een moordzaak van. De partij vond dat RTL het Sinterklaasfeest „vermoordde”. Een commerciële partij kiest ervoor, al dan niet om commerciële redenen, een einde te maken aan een racistisch stereotype en de politieke partij die de markt als God beschouwt twijfelt ineens aan Zijn eigen beoordelingsvermogen. Een ongemak dat nog eens fijntjes terug te zien was toen Halbe Zijlstra aanschoof bij Pauw om een standpunt te verdedigen waar hij tijdens de uitzending zelf steeds verder van af leek te staan.

Terug naar Schiphol. Ik ga niet liegen. Een van de gedachten die door me heen schoot toen ik naar mijn identificatie werd gevraagd kwam uit mijn onderbuik: het kan geen toeval zijn dat juist ik uit deze groep word gevist. Ik was aangenaam verrast, en ja, ik voelde me ook een beetje betrapt, toen bleek dat het een grap was.

De schoorsteenpiet is niet het eerste en niet het laatste compromis dat we gaan sluiten om onze verdeelde samenleving bij elkaar te rapen. Wat misschien helpt: als we elkaar eens wat vaker durven te verrassen.