CPB: jongere is de sigaar in de zorg

Zorguitgaven

Het solidaire model in de zorg betekent dat jongeren in verhouding steeds meer opdraaien voor de stijgende kosten, zegt het CPB.

Foto ANP

Ouderen en mensen met lage inkomens zijn tegenwoordig te veel geld kwijt aan zorg. Dat is een actuele klacht in het politieke debat en een belangrijk argument in de discussie over het afschaffen van het eigen risico in de zorg.

Het Centraal Planbureau (CPB) kwam donderdag met een tegendraads geluid. De beleidsanalisten uit Scheveningen waarschuwden dat met ongewijzigd beleid juist een steeds groter deel van de nationale zorgrekening naar jongeren en mensen met hogere inkomens gaat.

Het CPB heeft daar geen oordeel over: herverdelingsvraagstukken zijn een politieke aangelegenheid. Maar de economen willen wel graag tonen wat er gebeurt als de komende decennia niets verandert aan de wijze waarop we de zorg financieren: 70-plussers met een laag inkomen gaan er over 25 jaar 21 procent in inkomen op vooruit, terwijl 70-minners met een hoog inkomen er 3 procent in inkomen op achteruitgaan.

Volgens het CPB neemt de herverdeling toe door de manier waarop het stelsel is gebouwd. „Bij een verdere stijging van de zorguitgaven leidt een voortzetting van het huidige beleid tot meer herverdeling van hoge naar lage inkomens en van jongeren naar ouderen.”

zorggraph

Dat komt doordat premies voor de ziekenhuiszorg en voor de langdurige zorg grotendeels inkomensafhankelijk zijn. De zorgtoeslag compenseert daarnaast lagere inkomens en ook de eigen bijdrages in de langdurige zorg zijn inkomens- en vermogensafhankelijk. Het progressieve belastingstelsel resulteert er daarnaast in dat hogere inkomens meer bijdragen aan de zorg die door het Rijk wordt betaald. En wellicht het belangrijkste: ouderen hebben meer zorg nodig dan jongeren. En lage inkomens krijgen meer zorg dan hogere inkomens.

Het resulteert in de ietwat curieus aandoende constatering: „Bijna alle ouderen hebben baat bij een stijging van de zorguitgaven, terwijl de meeste jongeren er per saldo op toeleggen.”

Het nieuwe rapport van CPB:

Het CPB onderzocht een paar alternatieve manieren om de stijgende uitgaven te financieren. Zoals een verhoging van het eigen risico, en niet een verlaging zoals door bijvoorbeeld PvdA, SP en GroenLinks wordt bepleit. Een verhoging van het eigen risico verzacht de financiële pijn voor hoge inkomens en jongeren omdat zij minder zorg gebruiken. Het klinkt als een snelcursus ‘omdenken’, maar eigenlijk is het eenvoudig: hoe minder solidariteit, hoe meer ouderen en lagere inkomens het gelag betalen. Andersom werkt dat ook: meer solidariteit betekent dat jongeren en hogere inkomens relatief meer betalen. Omdat ons stelsel zo solidair is, wordt er juist steeds meer herverdeeld, constateert het CPB.

Het politieke risico schuilt er natuurlijk in wanneer de jongeren hun vinger opsteken en zich gaan verzetten. De belangen van ouderen zijn in de Kamer steeds beter vertegenwoordigd, de jongeren hebben geen eigen politieke beweging.

Overigens toont de studie dat vergrijzing slechts voor een beperkt deel de uitgavengroei in de zorg bepaalt. Het overgrote deel is veroorzaakt door technologische vernieuwing, meer welvaart en prijsstijgingen.

En de ouderenzorg – een sector die kampt met grote personeelstekorten – heeft sterk last van de ‘wet van Baumol’. Deze Amerikaanse econoom kwam met de stelling dat niet-commerciële diensten per definitie steeds duurder worden.

Dat werkt zo: iedereen begrijpt dat in de bouw de productiviteit groeit door innovaties, nieuwe technieken en machines. Maar er valt weinig efficiencywinst te behalen in een verpleeghuis met hoogbejaarden. Daardoor wordt zulke zorg per definitie steeds duurder voor de samenleving.

Het CPB geeft geen advies, maar het rapport roept wel de vraag op in hoeverre beleidsmakers bij hun saneringen in de verpleeghuizen rekening houden met Baumol.