‘Opium financiert merendeel gevechten Afghaanse Talibaan’

Dat zei generaal Ahmadi, onderminister van Binnenlandse Zaken in Afghanistan.

Foto Allaudin Khan / AP

De aanleiding

Dit weekend werd bekend dat de opiumproductie van Afghanistan – ’s werelds grootste leverancier – 43 procent hoger is uitgevallen dan vorig jaar. Deels was dit volgens de VN-organisatie tegen drugs en criminaliteit UNODC te wijten aan een groter areaal dan vorig jaar, deels aan gunstiger weersomstandigheden.

De meeste papavervelden waar de opium vandaan komt zijn in handen van de Talibaan, die hun controle over grote delen van het land gestaag uitbreiden. De meeste papaver zit in het zuiden maar ook in noordelijke provincies heeft terreinwinst van de Talibaan geresulteerd in een forse toename van de opiumproductie.

Voor de regering in Kabul is het slecht nieuws. Papaver „financiert het merendeel van de gevechten (van de Talibaan tegen het Afghaanse regeringsleger, red)”, stelde onderminister van Binnenlandse Zaken, generaal Baz Mohammad Ahmadi. We checken deze uitspraak.

Waarop is het gebaseerd?

De generaal maakte zijn opmerkingen, geciteerd door het Franse persbureau AFP, in reactie op de nieuwe cijfers van UNODC. Onduidelijk is waarop hij zich baseert. UNODC zelf vermeldde zondag niet hoeveel de Talibaan met de papaverteelt en de handel in opium en heroïne die eruit kan worden gemaakt verdienen.

En klopt het?

Papaver gedijt uitstekend in Afghanistan. Schattingen over het aandeel van de opiumsector in het land lopen uiteen van 10 tot 15 procent van het nationale inkomen, en mogelijk ligt dit nog beduidend hoger.

Er bestaat consensus onder deskundigen dat de Talibaan een aanzienlijk deel van hun inkomsten halen uit de belasting op de papaveroogst. Boeren moeten 10 procent van hun opbrengst aan de Talibaan afdragen. Ook handelaars in opium en heroïne betalen belasting en uitbaters van laboratoria waar van opium heroïne wordt gemaakt, als dat al niet gebeurt door de Talibaan zelf. Afghaanse boeren kiezen nog altijd massaal voor de verbouw van papaver omdat die al snel twee tot drie keer zo veel geld oplevert als andere gewassen. Soms worden ze daartoe ook gedwongen door de Talibaan.

„Officieel zijn de Talibaan tegen de consumptie en handel in drugs, maar de werkelijkheid is al geruime tijd dat ze er heel veel geld mee verdienen”, zegt de Amerikaan Michael Kugelman, Afghanistan-specialist van het Woodrow Wilson Center, een denktank in Washington. Maar hoeveel geld exact kan ook hij niet zeggen. „De financiën van de Talibaan zijn daarvoor te ondoorzichtig. Ze presenteren geen jaarrekening.”

De meeste experts signaleren een vicieuze cirkel. „Hoe meer gebied de Talibaan controleren, hoe meer papaver er wordt verbouwd”, zegt Thomas Pietschmann, onderzoeker bij UNODC. „Hoe meer inkomsten dus voor de Talibaan en hoe verder ze hun territorium kunnen uitbreiden.” Behalve de Talibaan profiteren trouwens ook veel Kabul-getrouwe lokale bestuurders en politiemensen mee van de opiumproductie en -handel.

Maar hoeveel de Talibaan precies opstrijken blijft onzeker. AFP citeerde zondag een niet nader genoemde westerse expert die schatte dat de papaverteelt de Talibaan jaarlijks 800 miljoen tot 1,2 miljard dollar oplevert. Volgens Pietschmann is dat cijfer te hoog en denkt hij dat de inkomsten uit opium voor de Talibaan hoogstens 200 miljoen dollar per jaar zijn. Hoe dat cijfer zich verhoudt tot hun budget is onduidelijk. Een studie van Brookings, een Amerikaanse denktank, schatte in april dat 20 tot 40 procent van de inkomsten van de Talibaan uit drugs kwamen. Maar ook hier betrof het een ruwe schatting.

Conclusie

Hoewel vaststaat dat de Talibaan veel geld verdienen met de papaverteelt en de handel in opium en heroïne en dat aanwenden voor hun strijd tegen de Afghaanse regering, is niet na te gaan of ze hiermee hun strijd merendeels financieren, zoals de Afghaanse generaal Ahmadi betoogde. We beoordelen de stelling daarom als niet te checken.

Ook een bewering langskomen die je gecheckt wilt zien?

Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt