Nederland zit met kernwapenstandpunt klem tussen VS en VN

Kernwapens De Tweede Kamer wil dat Nederland via de VN streeft naar een kernwapenvrije wereld. NAVO-bondgenoot VS is daar faliekant tegen.

De Verenigde Staten willen niet dat NAVO-bondgenoot Nederland zich in de Verenigde Naties sterk maakt voor een wereldwijd verbod op kernwapens. De Tweede Kamer wil dat Nederland dat juist wél doet. Donderdag wordt in de VN gestemd over een resolutie die de weg vrij moet maken voor nucleaire ontwapeningsconferenties.

Nederland zit klem. Enerzijds moet Nederland rekening houden met de zwaarwegende plicht de rijen binnen het bondgenootschap gesloten te houden. Gezien de toegenomen internationale spanning (de Krim, Oekraïne) wordt het binnen de NAVO niet op prijs gesteld als de geloofwaardigheid van de nucleaire afschrikkingsdoctrine ook maar enigszins in het geding komt. Anderzijds bestaat in de Kamer veel sympathie voor het streven naar een kernwapenvrije wereld.

Een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken kon woensdagavond nog niet zeggen of Nederland voor of tegen zal stemmen, dan wel zich van stem zal onthouden. „Omdat de onderhandelingen over de resolutie nog volop gaande zijn, kunnen er nog geen uitspraken worden gedaan over de Nederlandse stem.” In New York had Nederland nog overleg met de VS en andere NAVO-lidstaten, evenals met de indieners van de ontwapeningsresolutie, waar onder Oostenrijk.

Er zijn naar schatting 15.000 kernwapens in de wereld, het leeuwendeel in het bezit van de VS en Rusland. Productie en verspreiding van kernwapens zijn in verdragen aan banden gelegd, maar er bestaat geen alomvattend verbod. Voor andere massavernietigingswapens, zoals biologische en chemische wapens, bestaat zo’n verbod wel.

Aangespoord door een internationale coalitie van actiegroepen, voormalig regeringsleiders, filmsterren en de vredesactivisten hebben vier landen een resolutie ingediend bij de VN die een kernwapenvrije wereld dichterbij moet brengen. De resolutie roept op om volgend jaar in New York twee conferenties te houden om een verbod voor te bereiden.

De kernwapenstaten zijn tégen de resolutie en zullen ook niet aan de beoogde conferenties deelnemen. De VS hebben geprobeerd om zoveel mogelijk landen aan hun kant te krijgen, waar onder Nederland. Nederland is van belang omdat het een actief VN-lid is, maar ook een van de Europese NAVO-partners die onderdak biedt aan Amerikaanse kernwapens.

Op de vraag of de VS Nederland onder druk hebben gezet, zegt een woordvoerder van de ambassade in Den Haag: „De VS zijn duidelijk en transparant geweest over onze houding met betrekking tot de resolutie. We hebben discussies gevoerd met onze bondgenoten, partners en alle andere geïnteresseerden.”

In Foreign Policy schreef VN-expert Colum Lynch dit weekend dat er door de VS „zware diplomatieke druk is uitgeoefend op Nederland”, mede omdat het Nederlandse parlement voor een verbod is.

Ruim zeven jaar geleden, in april 2009, beloofde president Obama tijdens een toespraak in hartje Praag nog plechtig dat hij zich zou inzetten voor een wereld zonder kernwapens.

„Vandaag verklaar ik duidelijk en met overtuiging dat Amerika zich committeert aan het streven naar vrede en veiligheid in een wereld zonder nucleaire wapens.”

Is de president van mening veranderd? Nee, zegt een Amerikaanse woordvoerder. De VS streven nog steeds naar een kernwapenvrije wereld, maar vinden een verbod nu niet zinvol.

„De resolutie en het verbod dragen niet bij aan ontwapening. Succesvolle ontwapening vereist deelname van alle relevante partijen, effectieve verificatiemethodes en voorwaarden op het gebied van veiligheid die bevorderlijk zijn voor samenwerking. Op dit moment is aan geen van die drie voorwaarden voldaan.”

In 2009 constateerde Obama dat kernwapens een gevaarlijk reliek zijn van een Koude Oorlog die toen al twintig jaar voorbij was. In 2016 constateren de Amerikanen dat de situatie in de wereld zo gespannen is dat internationale samenwerking op dit vlak niet voor de hand ligt.

Foto Makeyev Rocket Design Bureau

RS-28 Sarmat raket. Foto Makeyev Rocket Design Bureau

Sterker, de VS moderniseren nu juist hun arsenaal. Tussen 2015 en 2024 willen ze er 348 miljard dollar aan uitgeven. Ook Rusland moderniseert. Dit weekend, bijvoorbeeld, gaf het voor het eerst een foto vrij van een nieuw type intercontinentale raket, de RS-28 Sarmat, geschikt voor het transport van tien zware kernkoppen

Voorstanders van de VN-resolutie denken dat ondanks Amerikaanse weerstand, een meerderheid van de 193 landen in de Algemene Vergadering de resolutie zal steunen. Als de kernwapenstatenniet deelnemen aan onderhandelingen, hoe relevant is de VN-resolutie dan? „Sigaretten”, zegt Suzanne van den Eynden, woordvoerder van vredesbeweging Pax, „zijn ook niet in de ban gedaan na innige samenwerking met de sigarettenfabrikanten.”