Hollywood pusht al decennia het complotdenken

De macht liegt altijd. De pers, experts: huurlingen. Vaccinaties? Een opzet van de farmaceutische industrie om winst te maken over de ruggen van kinderen.

De wereld als samenzwering: paranoia is tegenwoordig een linkse én rechtse hobby. En film, met name de Hollywoodfilm, bevordert die cultuur van wantrouwen al decennia. Dat bedacht ik me vorige week bij de opening van Kino, een nieuw Rotterdams bioscoopcomplex. Men draaide de klassieker Blow Out uit 1981, de nadagen van de paranoia-golf van de jaren zeventig.

Kwam voorheen het gevaar van buitenaf, van Sovjets, Chinezen of aliens, vanaf de jaren zeventig kwam het van binnenuit. Politiek geweld, Watergate en milieuschandalen zaaiden diep wantrouwen en cynisme. Hollywood reageerde met paranoiathrillers waarin een held een samenzwering binnen struikelt: films als The Parallax View (moord op politici) of Three Days of the Condor (illegale bezetting van olievelden). Ziekenhuizen brachten gezonde patiënten zomaar in coma als orgaanbank voor rijkelui in Coma; in Capricorn One fingeerde NASA een expeditie naar Mars en sloeg aan het moorden om die fictie in stand te houden.

Blow Out van Brian de Palma paste in die trend: John Travolta, geluidsman van louche horrorfilms, neemt bij toeval een auto-ongeluk op waarbij een presidentskandidaat sterft. Hij redt een prostituee uit het wrak, hoort op zijn tape dat het een aanslag was, maar de doofpot wint. Als de prostituee uiteindelijk wordt gewurgd, is Travolta al zo cynisch en afgestompt dat hij haar doodsrochel gebruikt voor een horrorfilm.

De paranoiathriller raakte in de jaren tachtig uit de mode, maar wantrouwen werd tegelijk mainstream: zie de films van Spielberg. En met de terugkeer van de paranoiathriller in de jaren negentig (The X-Files, Enemy of the State) werd het ondenkbaar naïef nog iets voor waar aan te nemen. Sinds The Matrix weten we dat zelfs de realiteit een leugen is om ons zoet te houden. Een kleine elite weet hoe het er écht voorstaat.

„Mensen zijn nu eenmaal verslaafd aan complottheorieën”, zei regisseur Ron Howard onlangs bij de presentatie van complotfilm Inferno. Hollywood is de pusher.