Samen euthanasie is zelden mogelijk

Levenseinde

Het echtpaar Van der Heijden stapte samen uit het leven. Zo’n beslissing is zeldzaam. „De een is ziek, en de ander wil ook niet meer.”

Een oude dame met wilsverklaring overlegt met een arts over euthanasie. Foto ANP.

Zomaar een vraag die Petra de Jong haar ouders in die laatste periode nog kon stellen: „Hoe gaat dat ene liedje ook alweer, van voor het slapengaan, over dat maantje?” Zes weken eerder had haar 79-jarige vader te horen gekregen dat de slokdarmkanker was uitgezaaid. „En toen wilde zij ook niet meer”, zegt De Jong. „Mijn moeder zei: ‘Zonder je vader is het leven toch minder leuk.’” Jaren eerder had het echtpaar een middel besteld waarmee ze hun leven konden beëindigen. „Ze wilden niet afhankelijk worden.” Het deed pijn, om twee ouders in een keer te verliezen, maar De Jong voelt ook „trots”. En het gaf haar de tijd om doordacht afscheid te nemen. „Mijn vader zei: ‘Het is maar één keer rouwen, kind.’” Ze stierven zes jaar geleden.

Het verhaal van de ouders van Petra de Jong vertoont gelijkenissen met wat er nu bekend is over het echtpaar Frans Jozef van der Heijden (78), zestien jaar lang Kamerlid voor het CDA, en Gonnie van der Heijden-van der Eerden (76), actief in de lokale politiek. In een overlijdensbericht dat dinsdag ook in NRC verscheen, schreven nabestaanden dat de twee „samen besloten, na 53 jaar van liefde en geluk, het leven te beëindigen”.

In een tekst die het echtpaar zelf schreef, noemden zij het opmerkelijk dat „de discussie over zelfgekozen levenseinde nog steeds in het teken staat van de vraag of mensen, die menen dat zij hun leven hebben voltooid, dat leven ook mogen beëindigen”.

Een woordvoerder laat weten dat beiden „ongeneeslijk” ziek waren. Hij kan niet zeggen of het zelfgekozen levenseinde op de officiële manier is verlopen.

Tegelijk ondraaglijk lijden

Levenspartners voldoen zelden tegelijk aan de voorwaarden die de wet stelt aan euthanasie, zegt Bert Keizer. „Beiden zouden tegelijk ondraaglijk moeten lijden. Dat is zó zeldzaam.” Keizer werkt bij de Levenseindekliniek, die mensen bijstaat die conform de euthanasiewet hun leven beëindigen. Hij herinnert zich twee gevallen waarin een man en een vrouw tegelijk euthanasie kregen. Officiële cijfers zijn er niet.

Stichting de Einder begeleidt mensen met een doodswens die niet in aanmerking komen voor een officiële euthanasie, maar bij wie het lijden wel „heel fel” is, zegt bestuurder Miriam de Bontridder. ‘Consulenten’ voeren gesprekken met mensen met een doodswens, en adviseren soms over methoden. De Bontridder noemt het „zelfeuthanasie”. Volgens haar sprak de Stichting de afgelopen jaren met tientallen partners die het leven samen wilden beëindigen, onder hen ook het echtpaar Van der Heijden. Ongeveer twee koppels per jaar doen het echt. „Soms is een van hen ziek. De ander is de intrinsieke wederhelft geworden, ze willen samen niet meer.”

Maar zo duidelijk is het niet altijd, weet psychotherapeut Catharina Vasterling. Zij is ook consulent voor De Einder en sprak met „vijf of zes” echtparen met een wens om te sterven. „Soms zijn er forse onderhuidse conflicten in de relatie, waarbij de een dood wil en de ander niet”, zegt zij. „Soms heeft de ene partner overwicht. Dan is de machtsbalans niet in evenwicht. Daar moet je heel alert op zijn.”

Petra de Jong heeft nooit getwijfeld over de wil van haar ouders. Zelf was zij directeur van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE) en is bestuurslid van Coöperatie Laatste Wil. In haar opvoeding speelde „zelfbeschikking” een belangrijke rol, zegt ze. In een dagboek dat haar moeder de laatste weken van haar leven bijhield deed zij een oproep: „We lijken hier wel een stel gifmengers, wanneer komt die pil nou.”

Praten over zelfdoding kan bij de hulp- en preventielijn 0900 0113 (www.113Online.nl).