Is pindakaas hartig of zoet?

Vandaag eten we pindakaas, mag je daarmee beginnen?

Discussie bij de lunch. Iemand stelde, met een boterham met pindakaas in de hand, de onschuldige vraag of de anderen er wel eens hagelslag op doen. „Nee joh”, antwoordde iemand stellig. „Je doet toch geen zoet op zoet?” Anderen waren het daar weer niet mee eens: pindakaas was in hun ogen toch echt hartig. De vraag zong al snel de kantine rond, maar leverde geen unaniem oordeel op. Ook op Twitter bleek de wereld verdeeld: in een peiling met ruim 180 deelnemers was weliswaar 62 procent #teamhartig, een niet te bagatelliseren groep van 38 procent stemde voor #teamzoet.

Twitter avatar shdevoogt Sam de Voogt Thuiskokvraag van de dag: is pindakaas hartig of zoet? #teamhartig

Het antwoord op het zoet-of-hartigdilemma vinden we in de basisingrediënten van pindakaas: veel pinda’s, vaak plantaardige olie en soms wat zout. Hartige ingrediënten. Zoetadepten wijzen op de hoeveelheid suiker in sommige pindakaas. In Calvé pindakaas met stukjes noot bijvoorbeeld zit 10 procent suiker. Een woordvoerder van de pindakaasreus legt uit dat aan sommige soorten pindakaas suiker wordt toegevoegd om de pindakaas smeuïger te maken en om het langer op smaak te houden. Een ander deel van de suiker is een natuurlijk bijproduct van de pinda’s. Volgens Calvé is het antwoord helder: pindakaas is hartig, „omdat in de meeste pindakaas geen suiker zit”.

We checken het bij het Voedingscentrum. Dat zegt „geen onderscheid tussen zoet en hartig te maken”, maar weet wel te vertellen dat pindakaas zonder toegevoegd zout of suiker binnen de Schijf van Vijf valt. Op de site van het instituut staat een lijstje do’s en don’ts voor broodbeleg voor kinderen. Daar staat een categorie ‘zoet broodbeleg’: vruchtenhagel, appelstroop of jam – geen pindakaas.

Twitter avatar EgbertKalse Egbert Kalse Yes, pindakaas is hartig. Daar zijn mijn jongens echt superblij mee! #teamhartig https://t.co/wgvwqFlCPW

Duidelijk, zou je zeggen. Waardoor ontstaat dan zo’n discussie over pindakaas? Deels door de associaties die mensen hebben bij het beleg, zegt universitair docent Gezondheid & Maatschappij Laura Bouwman van de Wageningen University. „Wereldwijd wordt pindakaas als onderdeel van een maaltijd gezien, bijvoorbeeld in pindasaus, en dus als hartig. Hier in Nederland associëren we het met broodsmeersels, en die zijn meestal zoet.” Volgens Bouwman gebruiken mensen regeltjes om makkelijker keuzes te maken in het leven. „Een van die regeltjes zou het op één zoete hoop gooien van smeersels kunnen zijn.”

Aanhangers van #teamhartig redeneren bijvoorbeeld dat pindakaas hartig is omdat het net als hartige kaas goed te combineren is met sambal en komkommer. Andersom beargumenteert #teamzoet dat pindakaas met jam of hagelslag een logische combinatie is omdat je zoet met zoet combineert.

In de naam zit ook al een associatie verborgen. De vanuit Amerika overgewaaide peanut butter wordt letterlijk vertaald als pindaboter, maar in 1948 mocht alleen echte roomboter boter heten. Daarop besloot Calvé de naam te veranderen naar pindakaas; naar het voorbeeld van een destijds populair broodbeleg van leverpastei dat leverkaas werd genoemd, zonder dat er een spoor van kaas in zat.

Wat opvalt is dat de aanhangers van #teamzoet bijna allemaal hetzelfde argument gebruiken: „Als ik vroeger één boterham met hartig en één met zoet beleg mocht, dan mocht ik echt geen pindakaas als hartig beleg.” Nog zo’n associatie, waardoor mensen de neiging hebben strijdige feiten te ontkennen. Anders gezegd: de mensen die vroeger thuis geen boterham met pindakaas én een boterham met hagelslag of jam mochten, gaan nu echt niet toegeven dat hun moeder fout zat. Anders zijn al die boterhammen met pindakaas voor niets aan hun neus voorbij gegaan.