Hij regeerde over steenrijk Qatar

Necrologie Khalifa bin Hamad al-Thani

De ex-emir van Qatar is op 84-jarige leeftijd overleden. Zijn neef stootte hij van de troon, wat zijn zoon bij hem deed.

Foto Fadi Al-Assaad/Reuters

Sjeik Khalifa bin Hamad al-Thani, de voormalige emir van Qatar, is zondag op 84-jarige leeftijd overleden. Khalifa regeerde over het puissant rijke Golfstaatje van 1972 tot 1995. Onder zijn leiding begon Qatar te moderniseren en economisch te groeien als gevolg van de vondst van olie en gas. In 1974 werd het staatsbedrijf Qatar Petroleum opgericht en tien jaar later Qatargas, dat uitgroeide tot ’s werelds grootste producent van vloeibaar gas.

Ook was Khalifa een van oprichters van de Samenwerkingsraad van de Golf (GCC), de politieke en economische unie van Saoedi-Arabië, Qatar, Oman, Bahrein, de Verenigde Arabische Emiraten en Koeweit.

Khalifa kwam aan de macht door zijn neef van de troon te stoten, een paar maanden nadat Qatar onafhankelijk was geworden van Groot-Brittannië. Terwijl westerse media spraken van een paleiscoup, zagen veel Qatarezen het als een legitieme machtsoverdracht. De consensus onder invloedrijke leden van de koninklijke familie was dat zijn voorganger vervangen moest worden.

De reden is nooit helemaal duidelijk geworden. De Al-Thani’s staan bekend om hun intriges en conflicten tussen diverse delen van de familie. Naar verluid was er intern onvrede over de financiële excessen van sommige familieleden, onder wie Khalifa’s voorganger die destijds eenvierde van de olie-inkomsten in zijn zak zou steken.

Khalifa kwam aan de macht met de belofte Qatar te ontwikkelen. Maar in de praktijk bleek hij een voorzichtige leider. Hij vreesde dat de modernisering en de komst van honderdduizenden gastarbeiders in de olie-industrie de traditionele islamitische waarden zouden ondermijnen. Wel speelde Khalifa een opvallende rol tijdens de Eerste Golfoorlog in 1991. Net als enkele andere Arabische landen besloot hij de militaire bases van zijn land open te stellen voor de Amerikaanse aanval tegen Saddam Hussein.

Khalifa was in 1995 op vakantie in Zwitserland toen hij werd afgezet door zijn zoon Hamad. Helemaal onverwacht kwam de bloedeloze coup niet. Hamad had enkele jaren eerder al de dagelijkse leiding overgenomen van zijn vader. Khalifa speelde alleen op de achtergrond nog een rol.

Toch leidde de coup tot spanningen binnen de koninklijke familie. Khalifa had nog redelijk wat steun binnen de koninklijke familie, zeker het conservatieve deel. Hij zwoor terug aan de macht te komen „ongeacht de kosten”. Ook de GCC was niet blij met de coup. Het gonsde van de geruchten dat Saoedi-Arabië zou ingrijpen om het bewind van Khalifa te herstellen.

Maar dat gebeurde niet. Khalifa bleef in Europa en keerde pas in 2004 terug naar zijn land. Intussen wist Hamad zijn positie veilig te stellen. Hij beloofde de economie te liberaliseren en democratische hervormingen in te voeren. Hiermee verwierf hij internationaal veel steun. Hamad haalde westerse bedrijven binnen om de olie- en gasvelden te exploiteren. Inmiddels is Qatar een mondiale speler, met enorme financiële reserves en een van de hoogste inkomens per hoofd van de bevolking. Van de politieke hervormingen kwam weinig terecht.

Maandag werd sjiek Khalifa begraven. De huidige emir van Qatar, een kleinzoon van Khalifa, heeft drie dagen van nationale rouw afgekondigd