Waarom alle Nederlandse romkoms op elkaar lijken

Qua setting, plot en cast lijken Nederlandse romantische komedies behoorlijk op elkaar. De vaste troeven van de vaderlandse romkom op rij.

Illustratie Anne van Wieren

Hartenstrijd, Pak van mijn hart, Mannenharten, Hartenstraat - sinds een paar jaar beleven we een hausse aan Nederlandse romantische comedy’s, die alleen al door de titels nauwelijks van elkaar zijn te onderscheiden. Ook delen ze qua setting, plot en cast steevast een aantal vaste waarden. Voordeel? Herkenbaarheid en winstgarantie. Het nadeel: inwisselbaarheid. De vaste troeven van de Nederlandse romkom op rij.

1 Ideaal Amsterdam

Brasserie Valentijn(2016), Hartenstraat (2014), Rokjesdag (2016), Mannenharten 1 & 2 (2013, 2015) en Hartenstrijd (2016) - allemaal spelen ze zich af in een opgepoetst, glanzend, ideaal Amsterdam. Fietsen over 17de-eeuwse bruggetjes, wandelen door een zomers Vondelpark, vrijen in sfeervolle grachtenpandjes - als er één stad stripboekenromantiek uitstraalt, dan is dat blijkbaar Amsterdam, schitterend in het nazomerstrijklicht. Speelt een film zich eens niet in Amsterdam af, zoals Smoorverliefd (2013, Den Haag), en Pak van mijn hart (2014, naamloze andere Hollandse stad), is de sfeer en couleur locale dezelfde. Oude bakstenen geveltjes, scheve historische daken, knusse keukentjes of zolderkamers, wie zou daar niet verliefd worden? De filmmakers hanteren zo een nostalgisch reisgidsenideaal van Nederland.

2 De buitenlandse blauwdruk

Onmisbaar, lijkt het, voor de Nederlandse romkom: de buitenlandse blauwdruk. Dat is de schuld van Alles is liefde, dat in 2007 geslaagd én succesvol de formule van de Britse hit Love, actually (2003) kopieerde. Sindsdien wordt dit model in de vaderlandse romantische film haast zonder uitzondering gevolgd. Zo zijn de twee ruziënde ondernemers die in Hartenstraat online romantisch geïnvolveerd raken, rechtstreeks ontleend aan You’ve got mail (1998).

Lees de recensie van Hartenstrijd: Geestige omkering van stereotiepen

Opvolger Hartenstrijd (zelfde producent, regie Janice Pierre), volgt onbekommerd de opzet van How to lose a guy in 10 days (2003). In Hartenstrijd besluit Tina (Jennifer Hoffman) te gaan leven als een man, dat wil zeggen: met ongebonden seks zonder al te veel gevoel. Ideale proefpersoon is Sven, „de grootste slet van de Pijp”(Tibor Lukács), want daar kun je moeiteloos onbekommerd van genieten, toch? Nee, want Sven wil juist nét aan zijn beste vriend bewijzen dat hij dat heus wel kan, een relatie.

Ja, ik wil (2015), over een vrouw die graag wil trouwen, maar vooral op andermans bruiloften belandt, leunt op romantische huwelijkskomedies als 27 Dresses (2008), My Best Friends Wedding (1997) en Four Weddings and a Funeral (1994). Rokjesdag is een onvervalste Hollandse variant van Valentine’s Day (2010).

Brasserie Valentijn deed bijna letterlijk het Vlaamse voorbeeld Brasserie Romantiek (2012) over, en met Smoorverliefd (2014) maakte Hilde van Mieghem een identieke Nederlandse remake van haar eigen gelijknamige Vlaamse succesfilm uit 2010. Alles is familie (2012), en Mannenharten 2 bouwen simpelweg voort op het succes van hun voorgangers.

Uitzondering: Pak van mijn hart (2014), over een Amerikaanse colagroothandel die onze Sinterklaas wil vernietigen en vervangen door de sexy Santaman, is in de basis een volstrekt origineel scenario. Maar het is dan ook baarlijke larie.

3 Het schema

Emoties, karakters of persoonlijke ontwikkelingen worden in de vaderlandse romkom vaak benadrukt met nogal schematische visuele vondsten. Kapsels en interieurs reflecteren rechtstreeks de bedoelingen van de makers. Moderne hoekbank van Jan des Bouvrie en designlamp? IJzig huwelijk, natuurlijk. Volkswagenbusje? Persoonlijke bevrijding! En zo gaat het door. Strakke blonde paardenstaart = vervelende vrouw (dat komt veel voor: Hadewych Minis in Mannenharten, Bracha van Doesburgh in Hartenstraat, Lieke van Lexmond in Rokjesdag).

Deze personages vind je in bijna elke romkom. De tekst gaat verder na de slideshow

De leuke vrouw of de goede vriendin is altijd zwanger of moeder (Anniek Pheifer in Hartenstrijd, Katja Herbers en Halina Reijn in Mannenharten) en happy singles hangen in strakke skylounges met champagnedrinkende modellen, terwijl gelukkig getrouwde mensen spaghetti eten met de ruime kinderschaar in knusse huizen, badend in oranje licht. Klinkt bekend? Ja, van de Bacardi- of Unox-reclame.

4 De mislukte date

Er zit er tenminste één in elke film, en in Rokjesdag zelfs een heleboel. Waarom? Het kan niet om de humor zijn, want ze zijn steevast pijnlijk ongrappig.

5 BN’ers …

De acteursvijver van de vaderlandse romkom is klein. Een Nederlandse romantische komedie zonder Georgina Verbaan? Ondenkbaar. In iedere film duikt Manuel Broekman wel even op. En zo trekt steeds opnieuw een stoet van bekende gezichten voorbij. Daan Schuurmans, Barry Atsma, Jeroen Spitzenberger, Chantal Janzen, Hadewych Minis, Jennifer Hoffman, Bracha van Doesburgh, Halina Reijn. Ze laten zich beurtelings casten als voorspelbare archetypes: de vurige brunette, de bitchy blondine (die gaandeweg ontdooit), de donjuan (die nu dan ècht verliefd wordt), de leuke moeder wier ingedutte huwelijk een romantische opleving behoeft (en krijgt).

Treurig exces: de onhandige dikzak die dient als comic relief (Fabian Jansen in Mannenharten, Martijn Fischer in Rokjesdag). In beide films, echt waar, worden deze losers door hun cynische regisseur of scenarist op versiercursus gestuurd. Want ja, zij zijn dik, en dus verloren.

Lichtpuntjes zijn er ook. De beste Nederlandse acteurs die van piepkleine rolletjes in slordige scenario’s toch iets moois weten te maken. Mark Rietman in Brasserie Valentijn en Hartenstrijd, Pierre Bokma in Smoorverliefd. En met een Fedja van Huêt en/of Lies Visschedijk (Soof 1 & 2, Pak van mijn hart) zit je natuurlijk altijd goed.

… die in de jaren vijftig leven

Maar waarom zijn vrijwel alle acteurs en personages hier lelieblank? Wat seksualiteit betreft is de Nederlandse romkom behoorlijk vooruitstrevend: in bijna al die films zit wel een homoseksueel koppel, en over seksuele problemen, goeie orgasmes, lui zaad, vijandige baarmoeders en spermadonoren wordt ook niet moeilijk gedaan. Maar qua bevolkingssamenstelling leeft de Nederlandse romkom nog in de jaren vijftig: personages en acteurs van niet-Nederlandse herkomst zijn op één hand te tellen. Positieve uitzondering (op dat gebied) is Rokjesdag, met tenminste een béétje diverse cast.

6 More is more: de ensemblefilm.

Ook naar het voorbeeld van Love, actually: één romantische verhaallijn is niet genoeg. Pak van mijn hart heeft er twee, en dat kan zomaar oplopen tot vijf (Mannenharten), zes (Rokjesdag), of zelfs zeven (Brasserie Valentijn). Het idee lijkt een supervlotte montage met ‘voor elk wat wils’, minimale kans op saaiheid. Maar toch verveelt het onderhand: niet één verhaallijn kan goed worden uitgewerkt, personages blijven oppervlakkig en een sporadisch goede plotvondst gaat hopeloos verloren tussen alle andere ideetjes.

Misschien dat de ensemblefilm zijn beste tijd nu (eindelijk) heeft gehad: Hartenstrijd, de nieuwste telg, concentreert zich weer ouderwets op het wel en wee van slechts één liefdeskoppel. Bovendien bewijst Hartenstrijd, in weerwil van het voorgaande, dat een beetje formulewerk geen kwaad kan, zolang dat maar gepaard gaat met een vlot scenario, overtuigend acteerwerk en goed gedoseerde humor.

Eind goed, al goed.