EU wil nu echt einde aan geschuif met winsten

Al bijna twintig jaar wordt erover gepraat en het is nog nooit gelukt. Dinsdag deed de Europese Commissie een nieuwe poging om schadelijke belastingconcurrentie te beperken.

Voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker en Eurocommissaris Pierre Moscovici (Belastingen) eerder deze maand in Straatsburg. Jean-Francois Badias/AP

Al bijna twintig jaar wordt erover gepraat en het is nog nooit gelukt. Toch deed de Europese Commissie dinsdag een nieuwe poging om schadelijke belastingconcurrentie tussen EU-lidstaten te beperken en van multinationals nette belastingbetalers te maken.

Waarom? Omdat het tij meezit, met een publieke opinie die na een lange reeks onthullingen over belastingparadijzen (Panama Papers, Bahama Leaks) en slim geschuif met winsten (Starbucks, Apple) schreeuwt om rechtvaardigheid. „Er is veel veranderd in het politieke landschap” zei Eurocommissaris Pierre Moscovici (Belastingen) bij de presentatie van de nieuwe voorstellen.

embed-1-small

Belastingen zijn in principe een nationale aangelegenheid, en aan de uiteenlopende tarieven die landen hanteren komt de Commissie dan ook niet. Wat Moscovici wel voorstelt is om de ‘belastinggrondslag’ te harmoniseren: de manier waarop bedrijfswinsten worden berekend en samengesteld, voordat ze de belastingenvelop in gaan. Doordat dit nu nog overal in de EU net iets anders gebeurt, is het schuiven met winsten zelf een winstgevende activiteit geworden.

Ook een wortel

Behalve een stok is er ook een wortel: minder administratieve lasten. Een bedrijf hoeft straks, voor al zijn dochterbedrijven in de EU, maar in één land de totale winst (of het verlies) op te geven. Daarna bepalen EU-landen zelf onderling welk deel van de winst bij welk land hoort, op basis van drie factoren: aantal werknemers, activa (machines, gebouwen) en verkoopcijfers. En vervolgens kan elk land dat stuk taart naar eigen believen belasten. Het resultaat is wat in jargon CCCTB wordt genoemd: Common Consolidated Corporate Tax Base.

Europarlementariër Paul Tang (PvdA) is blij met het voorstel. „Dit maakt een eind aan het ‘belasting shoppen’ door grote bedrijven”, zegt hij. „Het is een van de grootste ergernissen onder de mensen: of je nou werknemer bent of een klein bedrijf runt, de belastingdienst weet je te vinden. Multinationals kunnen nu te gemakkelijk de dans ontspringen.” Alain Lamassoure, die in Brussel een parlementair onderzoek leidde naar omstreden belastingafspraken (tax rulings), is ook enthousiast. De huidige, nationaal georganiseerde belastingpraktijk „schiet volstrekt tekort in tijden van globalisering en digitale revolutie”, zegt de Franse christendemocraat.

Gevoelig

Het vorige voorstel, uit 2011, werd aan stukken gescheurd door lidstaten, waaronder Nederland. EU-bemoeienis rondom belastingen ligt altijd gevoelig en ook nu zal de discussie niet eenvoudig zijn. De Commissie heeft ditmaal wel betere kaarten, en niet alleen vanwege de belastingschandalen. Vijf jaar geleden was het Verenigd Koninkrijk een van de felste tegenstanders. Intussen hebben de Britten besloten om de EU te verlaten (Brexit). Daarmee staat Londen al een beetje buitenspel.

Er wordt veel verzet verwacht uit Ierland. Veel Amerikaanse concerns zitten daar vanwege het extreem lage belastingtarief voor bedrijven (12,5 procent). Ze brengen elders in de EU behaalde winsten graag onder in Dublin. In het Commissievoorstel kan dat niet meer en moet de belasting worden betaald waar de economische activiteit plaatsvindt. Er blijft voor de Ieren straks dus veel minder taart over.

De nieuwe regels zouden in ieder geval voor multinationals met een omzet hoger dan 750 miljoen euro per jaar verplicht moeten worden. Kleinere bedrijven mogen ze op vrijwillige basis toepassen, en zullen dat volgens de Commissie ook doen, omdat de nieuwe systematiek veel simpeler zou zijn en dus ook bedrijven zelf meer houvast en voorspelbaarheid biedt. Bovendien komen er extra aantrekkelijke aftrekposten, voor bedrijven die veel investeren in onderzoek en innovatie.