Die derde baan op Heathrow lijkt er te komen

Heathrow

De Britse premier May wil de aanleg van een derde baan op vliegveld Heathrow toestaan. Dat is zó omstreden vanwege overlast voor omwonenden, dat ministers publiekelijk hun bezwaren mogen ventileren.

Op een zonovergoten zondagmiddag verpozen Londenaren zich aan de oever van de Thames in de groene buitenwijk Richmond. Maar dan verstommen de gesprekken kortstondig op de terrassen van de pubs aan de waterkant. Een Airbus A380 van Emirates op weg naar Dubai scheert op 700 meter over. Iets later, iets verderop kijken vaders in een speeltuin verstoord op. British Airways vlucht 119, een Boeing 777-200ER, vliegt over, op weg naar Bangalore. Wie tijd doorbrengt onder de vliegroutes van Heathrow, snapt onmiddellijk hoe gevoelig de uitbreiding van het belangrijkste vliegveld van het Verenigd Koninkrijk ligt: dat zal voor meer vluchten, overlast en klachten zorgen. Maar zonder uitbreiding raakt het vliegverkeer rond Londen de komende jaren compleet verstopt, met meer vertraging en frustratie van reizigers tot gevolg.

Dinsdag maakt minister van Transport Chris Grayling in het Lagerhuis bekend hoe de regering van Theresa May het probleem wil oplossen. Als de ketelmuziek klopt, zal Grayling voorstellen Heathrow toestemming te geven een derde baan aan te leggen. Dat zou een doorbraak zijn in een decennialange discussie. Als May inderdaad voor de derde baan bij Heathrow kiest (kosten 14 tot 18 miljard pond, of 16 tot 20 miljard euro), volgt zij het advies van een onderzoekscommissie die toenmalig premier Cameron opzette.

Uitbreiding Heathrow lucratiever

De andere voorstellen vond de commissie niet wenselijk. Een nieuw vliegveld bouwen in de monding van de Thames was te duur. Gezien de maatschappijen die nu al op Gatwick vliegen, zou een uitbreiding daar (kosten slechts 7 tot 9 miljard pond) vooral gunstig zijn voor (vakantie)vluchten binnen Europa. Een nieuwe baan bij Heathrow zorgt sneller voor een toename in het aantal intercontinentale vluchten. Dat is lucratiever, levert meer zakelijke reizigers op en stelt Heathrow en British Airways beter in staat te concurreren met luchthavens en maatschappijen uit de Golfregio. Uitbreiding van Gatwick zou een kostbare uitbreiding van het wegennet noodzakelijk maken.

Ook na publicatie van het lijvige adviesrapport hield de hoog oplopende politieke discussie aan. Labour-politicus en burgemeester van Londen Sadiq Khan vindt uitbreiding van Gatwick pragmatischer. „Er zijn geen juridische obstakels. Het is goedkoper”, zei Khan in juli. „Als May de plannen voor Heathrow doorzet, betekent dat jaren van juridische strijd en een verdeelde partij bij de Tories.” Omdat Heathrow omringd wordt door dichtbevolkte buitenwijken wordt een felle strijd met meerdere rechtszaken verwacht. Eveneens zijn prominente ministers in de regering van May om electorale redenen tegen.

Philip Hammond, de minister van Financiën, heeft zich in het verleden voorstander getoond van uitbreiding van Gatwick. Boris Johnson, minister van Buitenlandse Zaken, is fel tegen Heathrows derde baan, evenals Justine Greening, de minister van Onderwijs. Hun kiesdistricten liggen rondom Heathrow. Er werd gespeculeerd dat uitbreiding van Heathrow tot een kabinetscrisis kon leiden. Johnson en Greening zouden het zwaar krijgen bij volgende verkiezingen als ze beloften breken en een derde baan steunen.

251016ECO_3rondjessamen_IG266

Collectieve verantwoordelijkheid opgeschort

Om de angel eruit te halen, kondigde May onlangs aan dat collectieve verantwoordelijkheid van haar ministerploeg tijdelijk wordt opgeschort. Sommige ministers „hebben sterke opvattingen en hun kiesdistricten aanzienlijke belangen”, schreef May in een brief. Dat betekent dat ministers die tegen de keuze van May zijn, voor hun afwijkende standpunt mogen opkomen zonder het risico ontslagen te worden als minister, een zeldzaamheid in de Britse politiek. Wel gelden er beperkingen. Het is ministers niet toegestaan hun kritiek in het parlement te uiten of actief campagne te voeren tegen het besluit.

Sinds het besluit van Britse kiezers om uit de EU te treden heeft de uitbreiding van de hoofdstedelijke vliegvelden een extra dimensie gekregen. Het Verenigd Koninkrijk moet er alles aan doen om bedrijven te lokken. Afgelopen weekend lekten voorstellen uit om de vennootschapsbelasting naar 10 procent te verlagen. Londen moet Singapore worden: een centrum van vrijhandel waar de wereld elkaar ontmoet. Maar Singapore heeft met Changi een van de beste vliegvelden ter wereld. De nieuwe Terminal 4 is bijna af en de contracten voor Terminal 5 en de derde Singaporese baan zijn al gegund.

May daarentegen wil het besluit voor uitbreiding pas over een jaar aan het parlement voorleggen. De tussentijd heeft ze nodig om binnen haar eigen partij te lobbyen voor haar plannen en stapje voor stapje een parlementaire meerderheid op te bouwen.