Recensie

De Lankmoedigen ontroert en boeit

Theater Met De Lankmoedigen voltooit toneelschrijver Joeri Vos zijn visie op de dolgedraaide wereld van nu.

Scène uit ‘De Lankmoedigen’ door Foto Sanne Peper

‘God schiep de mens naar zijn eigen beeld vol tegenstellingen’, verzucht verpleger Robert aan het slot van De Lankmoedigen door Toneelgroep Oostpool. Zijn God is zowel verzoenend als boosaardig. Met deze nadruk op door de Schepper gelegitimeerde contrasten plaatst tekstschrijver en regisseur Joeri Vos zijn voorstelling in een interessante dramatische context. Hoe kan de ziekenverpleger blijmoedig thuiskomen met de mededeling dat „bed 6” is doodgegaan? Waarom is er naast vrede ook altijd oorlog?

Met De Lankmoedigen sluit Vos de trilogie Goede Bedoelingenaf. Ditmaal is plaats van handeling een ziekenhuiskamer, waar de zwaar toegetakelde Hansje Brinker ligt, een transgendervrouw. Haar gezicht en armen tonen bloeduitstortingen en kneuzingen. Dat felle ziekenhuisrealisme werkt goed. De ware toedracht blijft in raadsels gehuld, er zijn slechts schimmige aanwijzingen. Hansje Brinker (Noël S. Keulen) kennen we uit de eerste van de reeks, De Onrendabelen. Destijds was ze een stoere heldin, nu zien we haar als vrouw geboren in het lichaam van een man, net als haar vriendin Xenevieve.

In een grootse, indringende monoloog verhaalt actrice Jacobien Elffers als Xenevieve over de radeloosheid van haar „naar buiten gekeerde lichaamsdeel” dat eerder teder ingevouwen had moeten zijn. De voorstelling voltrekt zich in dynamische scènes. De zijdeachtige gordijnen rond Hansjes bed ruisen open en dicht, als beeld van de tegenstelling tussen binnen en buiten.

Hansje ligt in coma, maar rondom haar is het een drukte van jewelste. Er breekt een volksopstootje uit op de plaats van mishandeling, het nieuws bemoeit zich ermee en niemand weet wat er gaande is. Dit is het zwakste deel van de voorstelling. De schrijver belicht de oververhitte, oppervlakkige mediawereld met satire. Flarden uit nieuwsshows dringen door, maar nogal clichématig en futloos. Ike Paddenburg als de gestresste communicatie-ambtenaar probeert rad en onophoudelijk pratend greep te krijgen op de situatie in een mix van hamerende bewegingen, maar helaas zonder enige maatvoering. Dat is jammer.

Persoonlijk en intiem

Zodra de scènes persoonlijk en intiem zijn, wint de voorstelling aan kracht. Heel mooi is Ruta van Hoof als politieagente die volgens haar beroepscode alle emoties van anderen dient te incasseren, tot ze zelf ineenstort. Hansje Brinker staat aan het slot op, schminkt de verwondingen weg en gaat een nieuw leven als vrouw tegemoet. In haar overtuiging is zij een ijsbeer die weet te overleven op de witte Noordpool, juist omdat ze wit is.

Met De Lankmoedigen voltooit toneelschrijver Vos zijn visie op de dolgedraaide wereld van nu. Regisseur Eric de Vroedt liet in deel twee, Fresh Young Gods (2015), feilloos zien hoe de financiële elite zichzelf te gronde richt. Marcus Azzini nam eerder De Onrendabelen (ook 2015) voor zijn rekening, over een verwoest gezin. Die ontwrichting krijgt ook nu gestalte, door Vos zelf geregisseerd: het is boeiend en ontroerend hoe hij en zijn spelers vormgeven aan het verlangen naar lankmoedige aanvaarding van iemand wiens identiteit buiten het geijkte patroon valt.