‘Socialisme bestáát nog, in Wallonië!’

Interview met Philippe Lamberts

Het Waalse CETA-veto is een „historisch kantelpunt” in de Europese democratie, hoopt de Europese Groenen-leider Philippe Lamberts.

Protest bij Waals parlement tegen CETA, terwijl binnen wordt vergaderd over het verdrag. AFP

De ‘nieuwe held van links Europa’, zo hoort socialist Paul Magnette, minister-president van het Belgische gewest Wallonië, het graag. Hij is nu het gezicht van het Belgische verzet tegen CETA, het handelsverdrag tussen de Europese Unie en Canada, dat door de Waalse blokkade voorlopig niet kan worden ondertekend.

Magnette, boegbeeld van de Parti Socialiste (PS), wordt nu door het internationale anti-CETA-kamp op het schild geheven. „Het is hem gegund, maar het verzet is zéker niet bij PS begonnen,” zegt Philippe Lamberts, leider van de Groenen in het Europees parlement.

Lamberts is een intellectuele ‘dossiervreter’ die de schijnwerpers niet opzoekt. Maar het was zijn partij Ecolo die in het Waalse parlement als eerste een resolutie indiende tegen CETA. Magnette zag daar aanvankelijk weinig in. Logisch, want zijn partij was in de onderhandelingen over CETA tot 2014 – toen de PS ook op federaal Belgisch niveau nog aan de macht was – altijd voorstander geweest.

Pas toen het Waalse parlement op 14 oktober voor een tweede keer over de Ecolo-resolutie stemde, maakte Magnette plots een ommezwaai en ontpopte zich als felle tegenstander van CETA. „Magnette heeft de kans gegrepen om zich als ware socialist te profileren”, zegt Lamberts. „Ach”, voegt hij er grootmoedig en met een grijns aan toe, „het socialisme bestáát kennelijk nog, in Wallonië!”

Nergens in West-Europa heeft de globalisering zulke diepe wonden geslagen als in Wallonië: ooit een van Europa’s welvarendste industriële regio’s, maar sinds de sluiting van mijn- en staalbedrijven al decennia kampend met stijgende werkloosheid. Recent sloot ook de Amerikaanse graafmachinebouwer Caterpillar vanwege kostenbesparing zijn Waalse vestiging. Het heeft het wantrouwen in multinationals en internationale handelsverdragen extra gevoed.

Heeft de EU die Waalse sentimenten onderschat?

Lamberts: „Voor mij komt het Waalse nee tegen CETA niet als een verrassing. Al jaren word ik als europarlementariër uitgenodigd om in alle uithoeken van Wallonië deel te nemen aan felle debatten over CETA en TTIP. Uiteindelijk hebben wij, de Groenen, en burgerbewegingen de Waalse regering onder druk gezet om die handelsverdragen kritischer te bekijken.”

Europees Commissie-voorzitter Juncker kwam met het idee om ook nationale en gewestelijke parlementen te laten stemmen over CETA – hoewel dat niet nodig is volgens de Europese verdragen. Heeft Juncker spijt van zijn ‘experiment’?

„Ja. Dit had hij nooit verwacht. Dat een socialist, in dit geval Magnette, zich ook echt als een socialist zou gedragen, daar is men in Brussel van geschrokken. Juncker doet er alles aan om de sociaal-democraten onder controle te houden. Maar toen was daar plots dat ‘klein probleempje’ met de Waalse socialisten.”

Vanwaar plots die ommezwaai van Magnette?

„Hij ziet wat er gebeurt bij andere socialisten in Europa, bij de PvdA, bij de Franse PS, de Spaanse PSOE en het Britse Labour. Allemaal partijen die verliezen, omdat ze blindelings de neoliberale ideologie volgen: ‘wat goed is voor multinationals is goed voor de samenleving’. Nee dus, en denk maar niet dat een PvdA in Nederland bij de volgende verkiezingen iets gaat bereiken. Magnette heeft gerekend en gedacht: het moet over een andere boeg.”

Dit keer is het een blokkade door een klein gewestelijk parlement. Wat kunnen we na dit ‘Juncker-experiment’ nog meer verwachten?

„Hopelijk betekent dit een historisch kantelpunt in de Europese democratie. Juncker kan nu moeilijk zeggen: ‘dit was één keer, maar dit doen we nooit meer’. Deze Waalse kwestie bewijst dat het anders moet. Onderhandelingen over handelsverdragen moeten transparanter verlopen. Tijdens het proces moet het Europees parlement op de hoogte worden gehouden, zodat bijsturing mogelijk is.

Wat een klein Waalse parlement wel lukte, lukte het anti-CETA-kamp vanuit het machtige grote Europarlement niet. Pijnlijk?

„Wij hebben het als Groenen geprobeerd, maar in dit Europarlement is de meerderheid gegijzeld door de neoliberale ideologie. Daardoor zijn steeds meer burgers de EU beu. Mensen als Le Pen en Wilders kunnen achterover leunen. Dankzij de grote gevestigde Europese partijen groeit hun aanhang vanzelf.”