Column

Niet betaald? Dan ook geen arts

PAD Tamminga, Menno PAD 027

U betaalt natuurlijk tijdig uw ziektekostenpremie. Ongeveer 100 euro per maand. Maar eind 2015 waren er 300.614 mensen die wel voor hun zorgkosten verzekerd waren, maar zes maanden of langer geen ziektekostenpremie meer hadden betaald. En dan waren er per 31 december vorig jaar ook nog eens 280.240 mensen die een betalingsachterstand hadden van twee tot zes maanden.

Kortom: een serieus probleem. Bijna een op de dertig Nederlanders betaalt niet mee of betaalt te laat. Wilt u daar een beeld bij? Dat is één passagier in een beetje volle treincoupé in de spits. Het is een serieus probleem voor de betrokkenen zelf en voor de financiering van onze gezondheidszorg.

De achterstanden ondermijnen het zorgstelsel al sinds 2006, toen een nieuwe ziektekostenverzekering is ingevoerd. Dat is een solidair stelsel. Iedereen in Nederland boven de 18 is automatisch verzekerd voor het basispakket met huisarts en de acute zorg. En iedereen moet dus premie betalen. Maar iedereen mag zelf zijn verzekeraar plus zorgpolis kiezen. Keuzevrijheid.

Wat is de zwakke stee? Er is wel een sanctie op wanbetalen, dus meer dan zes maanden achterstallig blijven, maar dat is een financiële sanctie. Je komt als wanbetaler in een soort verzwaard regime terecht, waarin je juist méér premie moet betalen. Je krijgt gewoon een boete. Raar. De oplossing is een aanpak waarin je als premiebetaler net hebt gefaald. Wie nijpend geldgebrek heeft en niet betaalt, herkent het zorgstelsel als een goedzak: je blijft namelijk verzekerd! Dus wie het ene financiële gat met het andere moet dichten en moet kiezen: wie betaal ik? De woningcorporatie? Het waterbedrijf? Of de zorgverzekeraar? Die betaalt z’n verzekeraar als laatste.

Jaarlijks doet het ministerie van Volksgezondheid verslag van de wanbetalers in een rapport dat neutraal de VWS Verzekerdenmonitor 2016 heet. Wie bekend is met de problemen van mensen met schulden ziet in de cijfers bekende patronen. Snel ingrijpen biedt de meeste kans dat mensen weer financieel op eigen benen komen, soms inclusief kwijtschelding van een deel van hun schuld. Hoe langer je in een wanbetalersregeling zit, hoe kleiner de kans op een oplossing. De recidive is nu enorm. Vorig jaar kwamen 102.006 mensen voor de tweede maal in het wanbetalersregime terecht. Er waren zelfs 153 mensen die daar voor de vijfde maal in belandden.

Een cijfer dat mij niet verbaasde: bij 56.979 wanbetalers heeft men nog nooit één cent premie kunnen innen, anders dan een claim te leggen op hun zorgtoeslag (als ze die hebben). De Verzekerdenmonitor: „Dat betekent dat deze wanbetalers geen kenbare bron van inkomsten hebben (loon of uitkering), onvoldoende middelen hebben om te betalen of niet vindbaar zijn voor deurwaarders.”

De totale openstaande premieschuld inclusief boetepremie is ruim 971 miljoen euro. Dat is 58 euro per premiebetaler. U en ik.

Het zorgstelsel bestaat inmiddels meer dan tien jaar. In deze periode heeft het parlement al twee nieuwe wetten aangenomen die geheel of gedeeltelijk het probleem van wanbetalers moeten aanpakken.

Tijd voor een zwaardere sanctie. Wie te lang niet betaalt, krijgt ook geen zorg meer. Wie dat weet zal andere keuzes (moeten) maken dan nu.

Menno Tamminga schrijft op deze plaats elke dinsdag over ondernemingsbeleid en economie.