De opmars van een Boerenpartij in Litouwen

Parlementsverkiezingen Een onverwachte verkiezings-overwinning plaatst de Unie voor Boeren en Groenen aan het roer van een leeglopend Litouwen.

In één klap van 1 naar 54 zetels, het is een overwinning waar iedere politicus van droomt. Het overkwam de Litouwse Saulius Skvernelis afgelopen zondag toen zijn Unie van Boeren en Groenen (LVZS) onverwacht een monsterzege behaalde bij de parlementsverkiezingen. Na de eerste stemronde, begin oktober, leek de zittende sociaal-democratische LSDP van premier Butkevicius nog te zullen winnen. Maar de tweede ronde, waarbij de 68 overgebleven zetels werden verdeeld, eindigde alsnog in een diepe nederlaag voor de regeringspartij. De centrumrechtse coalitiepartij Thuisland Unie werd tweede met 30 zetels.

Skvernelis, sinds 2014 minister van Binnenlandse Zaken onder Butkevicius, beloofde de kiezer een „rationele coalitie” en een „transparante, verantwoordelijke en professionele” regering. De 46-jarige Skvernelis sloot zich begin dit jaar onverwacht aan bij de LVZS. Met de overwinning is de populaire ex-politiechef kandidaat voor het premierschap onder president Dalia Grybauskaite.

De opmars heeft de in 2001 opgerichte, in 2012 hernoemde, boerenpartij te danken aan het falen van de sociaal-democratische regeringspartij, die zich hoogst impopulair maakte door een reeks corruptieschandalen en een versoepeling van het ontslagrecht. Daarnaast is de zittende regeringscoalitie er de afgelopen jaren niet in geslaagd de dramatische leegloop van het land te stuiten. Sinds Litouwen in 2004 bij de EU kwam, heeft het land te kampen met een uittocht van zowel hoog-als laagopgeleide burgers naar rijkere EU-landen. Volgens het European Migration Network waren dat er in totaal 525.000, het grootste deel daarvan pakte in de afgelopen twee jaar zijn koffers. De bevolking van Litouwen is nu gedaald tot 2,9 miljoen.

Vooral het Verenigd Koninkrijk is populair onder arbeidsmigranten. De onderhandelingen over de Brexit worden door Litouwse werknemers dan ook met argusogen gevolgd. Ook het dalende geboortecijfer en de lage inkomens zijn debet aan de krimp. Niet voor niets vormden economische groei en het stoppen van de brain drain de belangrijkste thema’s in de campagne.

Waar de zittende LSDP en de overige partijen tot nog toe faalden, hopen Litouwers vurig dat de boerenpartij er als nieuwkomer wél in zal slagen de exodus een halt toe te roepen. Zij vestigen die hoop niet alleen op Skvernelis, maar ook op de 48-jarige voorzitter van de LVZS, Ramunas Karbauskis, een miljonair die zijn fortuin verdiende in de agrarische sector. Hij beloofde een actievere overheidsrol in de economie, onder andere door een competitieve staatsbank op te richten en een monopolie in te voeren op alcohol.

Velen zien Karbauskis als man achter de schermen die het land er met zijn zakelijke instinct weer bovenop kan helpen, hij oogst ook kritiek vanwege zijn vermeende pro-Russische sympathieën. Sommigen zien in Karbauskis – wiens broer artistiek directeur is van het beroemde Majakovski-theater in Moskou – een agent van het Kremlin.

Maar Karbauskis is vooral bekend vanwege zijn pogingen het imago van het Litouwse platteland te verbeteren, nu nog „een arm land vol oude en laaggeschoolde dronkaards”, zo citeerde een Litouwse nieuwssite hem. Hij sponsorde agrarische televisieshows, plattelandsfestivals, milieubewuste landbouw en evenementen die de culturele en etnische identiteit van Litouwen moeten versterken. Of hij zijn landgenoten daarmee naar huis weet te lokken, zal nog moeten blijken.