Leg arts de euthanasiewet uit

Opinie Veel artsen denken dat euthanasie alleen bij een ernstige ziekte is toegestaan. Dat is een misvatting, schrijft neuroloog Leopold Hertzberger. Een aantal minder ernstige ziekten samen veroorzaakt ook uitzichtloos lijden.

Foto Roos Koole / ANP XTRA

Een gepensioneerde sleepbootkapitein van 79 jaar. Ik zag hem onlangs in mijn functie als SCEN-arts. Een geboren en getogen Rotterdammer. Sinds tien jaar weduwnaar. Drie kinderen en vijf kleinkinderen („allemaal schatten”) waarvan twee gezinnen op een half uurtje rijden. Ook na het overlijden van zijn vrouw kon hij zich redden. Natuurlijk miste hij haar, maar hij had plezier in het leven. En genoot van de wekelijkse ritjes naar de kinderen, zijn volkstuintje en zijn houten sloep. Hij luisterde graag naar muziek, vooral Ray Charles, en keek docu’s. Iedere dinsdagmiddag klaverjassen.

Een man die trots vertelde over zijn werk als kapitein. Hij was vaak in het Sleepvaartmuseum en las daar over de geschiedenis van stoomsleepvaart. Hij gaf er rondleidingen voor schoolklassen. Dan vertelde hij over spannende momenten op de boot: „Wij konden alles. En waren voor niks en niemand bang.” Een man van het type ‘niet lullen maar poetsen’.

Vijf jaar geleden ontstonden de problemen. Door een netvliesziekte werd zijn gezichtsvermogen zo slecht dat hij niet meer kon lezen en tv-kijken. En ook niet meer rijden naar kinderen, kleinkinderen, Sleepvaartmuseum en het klaverjasgezelschap. Naar Ray Charles luisteren kon niet meer door zijn steeds slechter wordende gehoor. En door de artrose van de heupen kan hij niet meer naar het café om de hoek om vrienden te ontmoeten. De tuin moest weg, de boot staat te koop. Toen lezen en tv-kijken niet meer kon, vond hij dat wel naar, maar het leven was nog steeds de moeite waard. Maar toen de beperkingen ernstiger werden en hij alleen nog maar thuis kon rondscharrelen ontstond de behoefte aan euthanasie.

Onze kapitein vindt dat zijn leven voltooid is. Hij zegt: „Ik heb een prachtig leven gehad, maar nu is het over.” Zijn leven is lijden geworden en dat lijden kan hij niet dragen. „En als er nou nog kans op verbetering was, maar dat kan ook niet.” Hij lijdt dus ondraaglijk en uitzichtloos. De vraag: kan deze man onder de huidige wetgeving euthanasie krijgen of is daar een nieuwe wet voor nodig? Wat ik miste in de discussie van de afgelopen week was de tekst van de wet. Wat staat daar nou precies in? En wat wil het kabinet toevoegen?

In de huidige wet ‘Toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding’ staat dat euthanasie mogelijk is indien de arts „de overtuiging heeft gekregen dat er sprake was van uitzichtloos en ondraaglijk lijden van de patiënt”. Er worden in die wet geen oorzaken genoemd. In 2002 sprak de Hoge Raad uit dat het lijden van de patiënt veroorzaakt moet zijn door een medische aandoening. In latere uitspraken door Regionale Toetsingscommissies Euthanasie werd duidelijk dat die aandoening zowel lichamelijk als geestelijk van aard kan zijn. Bovendien hoeft het er niet één te zijn. Het lijden kan ook veroorzaakt worden door een combinatie van grotere en kleinere gezondheidsproblemen. Deze stapeling kan de oorzaak zijn van ondraaglijk lijden, zodanig dat voor de getroffene de dood te verkiezen is boven het leven. Bovendien is er meestal geen mogelijkheid meer om de klachten te doen verminderen, waardoor het lijden uitzichtloos is geworden.

Bij onze kapitein is aan alle voorwaarden die de huidige euthanasiewet stelt, voldaan. De meeste artsen weten dat de stapeling van kleinere medische problemen ondraaglijk lijden kan veroorzaken, maar zij menen dat euthanasie alleen is toegestaan bij een ernstige ziekte, zoals uitgezaaide kanker. Een misvatting. De stapeling van verschillende ziekten, die misschien ieder op zich niet ondraaglijk lijden veroorzaken, kan leiden tot ondraaglijk, uitzichtloos lijden zoals beschreven in de Wet Toetsing Levensbeëindiging.

Dat euthanasie in die situatie vaak niet wordt verleend komt door de terughoudendheid van artsen omdat zij zich afvragen of ze richtlijnen overtreden en daardoor problemen krijgen met de Toetsingscommissie of met justitie. Maar als je de wet zorgvuldig leest, voldoet onze kapitein aan alle voorwaarden. Er hoeft dus geen nieuwe wet te komen. Wat wel moet gebeuren, is dat de artsen in Nederland die bereid zijn om euthanasie te verlenen, nageschoold worden over de mogelijkheden en onmogelijkheden van de huidige euthanasiewet. De meeste patiënten die door een stapeling van medische problemen ondraaglijk en uitzichtloos lijden en daarom om euthanasie vragen, voldoen namelijk aan de criteria die de huidige euthanasiewet stelt. Conclusie: de huidige wet voldoet. Een nieuwe wet die euthanasie bij ‘voltooid leven’ regelt, is niet nodig.